Tuần qua, ghé quán cà phê Xuân Mai ở ngả ba lộ tẻ Tri Tôn thấy có nhiều đèn măng xông. Ký ức tôi hiện về, nhớ thời nhỏ ông nội tôi xài đèn này.

Năm 1960, tôi về Chợ Lách sống với ông nội. Lúc đó tôi học lớp nhì (lớp 4). Mỗi chiều ông sai tôi đi mua một lít dầu lửa, tôi đến tiệm bà Tư Sơn ở đầu Bến Bắc Chợ Lách mua một lít dầu 6 đồng.  Năm đó nhà cũng khá giả, có 3 chiếc xe đò chạy Chợ Lách – Vĩnh Long.  Tôi không hiểu lý do tại sao ông nội không mua một thùng dầu 20 lít , về để đốt mà phải đi mua mỗi ngày để châm đèn.  Ông nội ngồi ở một cái bàn nhỏ dành để làm đèn. Ông nói, nhà chứa chất đốt nhiều không tốt dễ cày ra hỏa hoạn. Thì ra thế !

Ông nội làm đèn rất kỹ , ông lau từng bóng bằng giẻ, lau bóng đèn tây có dùng đủa để thụt.  Họng đèn thì ông dùng tay gõ gõ xuống bàn cho mụi đèn rớt ra, không thì dùng kim tây khều ra.

6 giờ chiều là ông ngồi vào bàn  chùi những bóng đèn trứng vịt, đèn tây những đèn đó để trên bàn thờ. Ông đổ dầu vô đèn măng xông để 7 giờ thì đốt. Thị trấn năm đó chưa có điện, hình như năm 1964 mới có.

Khi có điện thì nhà đèn chỉ phát điện vào lúc 7g đến 9g thì tắt. Trước khi tắt nhà đèn cho chớp chớp ba cái để báo hiệu , 10 phút sau đó thì tắt hẳn. Báo hiệu để các gia đinh chuẩn bị thắp đèn dầu. Còn nhà mình thì đốt đèn măng xông. Nhà đèn báo hiệu thì ông nội lấy đèn ra bơm hơi chờ dầu phun lên là đốt.

Nhà đông, nên đốt đèn sáng còn sinh hoạt . Tối nào các chú và lơ xe cũng xíu dẹ, tức ăn dặm thêm hay uống cà phê sữa và chuyện vãn trước khi đi ngủ. Hồi đó chưa có mì ăn liền, các chú mua bột hoành tinh khoáy hồ  để ăn, có thêm chút đường cát. Lâu lâu có được thêm chè đậu xanh.

Năm 1966, có Đài truyền hình Sài Gòn (Kinh 9), nhà có mua TV loại 19 inc, lối xóm lại coi ké mỗi khi có phát tuồng cải lương.

Ở sân đình Sơn Định có cái Truyền Hình công cộng chắc khoảng 23 inch. Chiều có nhân viên mở ra cho công chúng xem. Thỉnh thoảng ở đây cũng có căng vải ra chiếu bóng.

LUONG MINH

h3