Chiều nay ngày 7 tháng 5 năm 2026, nhà thơ Phạm Thiên Thư đã rời cõi tạm. Tin buồn đến trong một buổi chiều cuối xuân. Và với nhiều người yêu thi ca Việt, cảm giác ấy không chỉ là tiễn biệt một thi sĩ, mà như đang nhìn một miền ký ức cũ lặng lẽ khép lại.

Phạm Thiên Thư thuộc về lớp người viết thơ bằng sự tĩnh lặng. Ông không ồn ào trong đời sống văn chương. Không chạy theo những biến động của thời đại. Nhưng thơ ông lại ở lại rất lâu trong lòng người đọc, như tiếng chuông ngân xa trong một buổi chiều mưa cũ. Người ta nhớ ông qua:

“Em tan trường về/ Đường mưa nho nhỏ…”

hay:

“Đưa em tìm động hoa vàng…”

Những câu thơ đã trở thành một phần ký ức của nhiều thế hệ. Nhưng phía sau vẻ đẹp lãng mạn ấy là một tâm hồn, một hiện diện đặc biệt trong thi ca Việt Nam. Từng sống trong cửa Phật với pháp danh Tuệ Không, ông đứng giữa hai bờ đạo và đời, có lẽ vì vậy mà những gì ông viết luôn phảng phất nỗi buồn nhưng không tuyệt vọng, đa tình nhưng không chìm đắm, tha thiết với nhân gian mà vẫn luôn nhìn thấy tính vô thường của mọi cuộc gặp gỡ.

Có lẽ một trong những câu thơ cô đọng cho cái nhìn ấy là:

“Lòng như bát ngát mây xanh /Thân như sương tụ trên cành tâm mai.”

Hai câu thơ ngắn, nhưng gần như chứa trọn cái nhìn của Phạm Thiên Thư về đời sống. Một cõi lòng đã đi qua nhiều biến động của đời người để cuối cùng hiểu rằng mọi hơn thua rồi cũng tan vào hư không như mây trời. Ông nhìn thân phận con người như một giọt sương đọng trên cành mai trong buổi sớm. Có đó, lung linh đó, đẹp đó, nhưng cũng mong manh vô cùng. Chỉ cần một tia nắng lên, một cơn gió thoảng qua, là tan biến.

Đó không phải cái nhìn bi quan, mà là sự thấu hiểu về bản chất của đời sống. Bởi khi hiểu thân này như giọt sương, con người sẽ biết yêu thương nhau hơn, biết quý từng cuộc gặp gỡ hơn, biết sống nhẹ hơn giữa cõi tạm nhiều biến động.

Có lẽ vì vậy mà thơ Phạm Thiên Thư luôn buồn, nhưng là nỗi buồn đã đi qua nhận thức về vô thường. Nó không kéo người ta chìm xuống tuyệt vọng, mà khiến người đọc lặng đi. Thơ ông man mát một tiếng chuông chùa xa, một con đường lá vàng, một chiều mưa Sài Gòn cũ, một tà áo học trò, và một người đứng giữa nhân gian mà lòng đã nhìn thấy mây bay.

Có những câu thơ, ngày còn trẻ đọc chỉ thấy đẹp. Nhưng càng đi qua đời sống, càng hiểu vì sao thơ ông ở lại lâu đến vậy.

“Khóc anh xin nhỏ lệ vào thiên thu…”

Ngày xưa, người viết yêu câu thơ ấy như một lời tình tự buồn, nhưng hôm nay, khi chính người làm ra câu thơ ấy đã về với thiên thu, mới phần nào thấy chiều sâu của nó. Giọt lệ ấy đâu chỉ khóc cho một người. Mà dường như dành cho tất cả những điều đẹp đẽ rồi sẽ mất đi:

một thời tuổi trẻ,

một nền văn chương cũ,

một vẻ đẹp thanh sạch của thơ ca miền Nam,

một tiếng chuông ngân giữa nhân gian nhiều biến động.

Trong nhiều năm qua, Thư viện Huệ Quang cũng nhiều lần có duyên được đón nhà thơ ghé thăm. Những buổi trà đạm bạc, những câu chuyện văn chương cũ, chuyện sách xưa, chuyện đạo và đời… giờ nhớ lại đã trở thành ký ức.

Ông từng hoan hỷ ưng thuận cho phép Thư viện thực hiện ảnh ấn lại các tác phẩm trước năm 1975 của mình, như một cách lưu giữ lại một phần di sản thi ca đã gắn với nhiều thế hệ độc giả Việt Nam. Thế nhưng đến nay, vì nhiều duyên sự khách quan, công việc ấy vẫn chưa thể hoàn thành.

Giờ đây, người thơ đã đi xa. Nghĩ đến điều ấy, lòng không khỏi bùi ngùi. Bởi có những cuộc hẹn trong đời, cứ ngỡ còn nhiều thời gian, nhưng rồi lại lặng lẽ trôi qua giữa vô thường. Và rồi lại nhớ đến hai câu thơ:

“Mai sau dù có bao giờ /Đốt lò hương cũ em chờ gặp ta…”

Có lẽ đây là một trong những lời hẹn đẹp và buồn nhất của thi ca Việt Nam hiện đại. Không phải lời hẹn giữa phố đông. Không phải cuộc tương phùng nơi nhân thế. Mà chỉ là một lò hương cũ, một làn khói mỏng, một ký ức còn ai gìn giữ?

Thơ Phạm Thiên Thư ngay cả khi nói về chia ly, ông cũng không tuyệt vọng. Ông hiểu đời sống vốn vô thường, nên không níu kéo, chỉ lặng lẽ gửi lại cho nhân gian một tiếng thở dài thi vị. Và hôm nay, khi thi sĩ đã thật sự về với thiên thu hoá thân bụi đỏ, người ta bỗng nghe câu hỏi ấy vang lên buồn hơn bao giờ hết:

“Ai mang bụi đỏ đi rồi…”

Phải chăng không chỉ một con người vừa rời xa cõi thế, mà còn là một thời thơ ca thanh sạch, một vẻ đẹp của văn chương Việt.

Xin cúi đầu tiễn biệt nhà thơ Phạm Thiên Thư.

Nguyện người thơ thong dong giữa cõi vô ưu,

tiếp tục bước qua một “động hoa vàng” khác,

nơi có mây bay, gió nhẹ,

và tiếng chuông chùa ngân rất xa trong buổi chiều vô tận.

— — —

TỪ VÂN (Thư viện Huệ Quang)