Kính thưa quý bậc trưởng thượng, quý học giả, quý quan khách, và ban tổ chức,

Thật là một niềm Hạnh Phúc hiếm quý, được tham dự buổi ra mắt sách của Thầy Tôi, trước một cử tọa chọn lọc và ít nhiều cũng cùng chung một niềm thao thức là quý trọng và âu lo cho sự sinh tồn của chữ nghĩa tiếng Việt nói riêng và Văn Hóa Việt Nam nói chung.

Trên cương vị là một người học trò, chúng tôi không dám và chắc chắn là không đủ khả năng, để bàn về, phân tích, hay có ý kiến về cuốn sách mà quý vị đang hay sẽ có trong tay hôm nay. Vì đây là điều mà chính cá nhân chúng tôi cũng đang háo hức mong đợi để được nghe từ quý vị thức giả trong hội trường này. Trên cương vị là một người học trò, mỗi khi nhận được sách Thầy cho, chúng tôi nhận lấy như đứa con nhận những món ăn từ cha mẹ kèm theo lời khuyên: “ rán ăn cho mau lớn”.

Nếu trên đường đời, dù lớn tuổi bao nhiêu chúng ta cũng vẫn thấy mình bé bỏng trước tình thương của cha mẹ, thì trên đường trường dù thành đạt bao nhiêu, chúng ta cũng cảm thấy nhỏ nhoi trước kiến thức, công lao dạy dỗ và một hoài bão to lớn mà các vị thầy cô đã chăm chút, gởi gắm cho từng đứa học trò. Và mỗi người học trò có những kỷ niệm cá biệt với một số thầy cô.

Với chúng tôi, khi vào ngưỡng cửa đại học, 3 vị thầy đã cấy lên 3 yếu tố góp phần quan trọng trong tiến trình định hướng thành nhân của tôi, Thầy Lê Hũu Mục dạy tôi phải giữ tinh thần lạc quan tươi vui sẵn sàn đón nhận mọi thử thách của cuộc đời, Thầy Đặng Phùng Quân, dạy tôi, học triết không phải chỉ để suy tư mông lung, hay để khoe mẻ, mà là biết để chọn cho mình một lối sống. Với thầy Nguyễn Văn Sâm, không bằng những lời răn đe hay lý thuyết từ sách vở, mà bằng cuộc đời chân thật hiền hòa, đầy nhân ái, một tinh thần thoải mái và một tấm lòng rộng mở đối với học trò cũng như với mọi người như những cánh đồng ruộng lúa thẳng cánh cò bay miền Tây. Nhưng bên cạnh những êm ả của đồng lúa là niềm thao thức cuồn cuộn đến say mê trong sứ mạng bảo tồn và phát huy chữ nghĩa và văn hóa Việt Nam. Niềm thao thức cuồn cuộn đến say mê, vì thời gian không đứng đợi, như nước sông Cữu Long ngày nay đã dần dà khô cạn vì không tránh được ảnh hưởng của thời cuộc và hoàn cảnh của môi sinh. Thầy đã dạy tôi, sống hết lòng và sống với một mục đích và biết đam mê cho mục đích đó!

Phải thú thật, nếu không có cuộc đổi đời, làm sao tôi có thể quen biết được một vị giáo sư vốn là một dân biểu của thời Đệ Nhất Cộng Hòa, được tiếp tục nghe vị giáo sư dày kinh nghiệm khảo cứu viết sách, giảng dạy về văn chương chữ nghĩa và kinh nghiệm sống ở đời không phải ở giảng đường hay trong sân trường đại học mà là trong những bữa cơm gia đình, trong những ngày tháng đầu đời của cuộc đời tha hương!

Chúng tôi, từng chứng kiến thầy tôi đã mấy lần sang sông. Nhưng trên những chuyến đò ngang ấy, Thầy tôi bao giờ cũng sống thật trọn vẹn, tận tụy với người cùng sang sông , người cùng hội cùng thuyền, đó là điểm son, mà đối với người học trò nữ, tôi đặc biệt kính phục thầy. May thay, “bước chân lên thuyền” lần sau cùng, Thầy tôi đã không đi đò ngang, mà đã tìm được người cùng chèo cùng lái trên một chuyến đò dọc để thuận buồm xuôi gió thênh thang ra biển khơi của cuộc đời!

Nói về Thầy tôi, không thể không tỏ lòng cảm mến, biết ơn và cảm phục cô Ngọc Ánh, người phụ nữ này nếu không là con cháu của Bà Trưng Bà Triệu, thì cũng là đồng đội tâm huyết của Cô Giang Cô Bắc. Cá nhân chúng tôi, cô Ngọc Ánh, là người phụ nữ chịu:đứng mũi chịu sào” cho chuyến đò dọc, chở Thầy tôi, và sự nghiệp của người đã dày công xây dựng suốt cả một đời người, kể từ tác phẩm “Văn Chương Tranh Đấu Miền Nam” năm 1969, cho đến ngày nay, một gia tài kếch sù về bộ môn biên khảo đặc biệt về Chữ Nôm và Chữ Hán, mà tôi có thể rất tự hào thiên vị-chủ quan để nói rằng khó có ai sánh kịp, đó là chưa kể những tác phẩm sáng tác, tập truyện, thơ, bày tỏ tình cảm nổi lòng của mình cũng như nói dùm cho kiếp nhân sinh trong những “Ngày Tháng Bồng Bềnh”.

Ca dao người Huế có câu: “Đói lòng ăn nữa trái sim, uống lưng bát nước đi tìm người thương”, tôi có cảm tưởng đó là hình ảnh của thầy tôi, thầy Nguyễn Văn Sâm với người tình Văn Hóa VN, trong đam mê biên khảo, trong niềm trân quý, trang trọng, yêu mến gốc gác, cội nguồn kho tàng văn hóa đặc thù của Việt Nam. Thầy tôi đã có những chuyến đi thật xa qua tuốt bên trời Tây, “la lết” nhiều ngày trong thư viện của nước Pháp để tìm tài liệu. Thầy Tôi, cũng đã lặn lội về bên trời Á để “bới móc” tìm toài những tài liệu đã bị dập vùi bởi thời cuộc và bởi sự thờ ơ của người đương thời.

Nếu người đương thời thờ ơ, xem nhẹ đến giá trị chữ nghĩa văn chương, văn hóa VN, thì tại sao Thầy tôi phải khổ công sống với niềm thao thức tim kiếm xây dựng đó? Người trồng cây ăn quả, không chỉ làm đẹp cho khung cảnh hiện tại, mà mục đích là mong thế hệ về sau được hưởng những đơm hoa kết trái, vì chính Thầy tôi cũng đã ân sủng nhận được những kho tàng tài lệu quý giá người xưa để lại.

Cuối cùng, trong sự nghiệp sáng tác, biên khảo, trong tiến trình đóng góp để gìn giữ Văn Hóa Việt nam cho đời sau của Thầy Tôi, sẽ không sao thành công được nếu không có sự nâng đỡ của các cơ quan tổ chức như Viện Việt Học, sẽ không thành hình được nếu không có sự hổ trợ vô điều kiện và chăm sóc của người bạn đời Ngọc Ánh, sẽ không có cơ hội trình làng để được khôn lớn, nếu không có những vòng tay rộng mở, đón tiếp của ánh mặt trời độc giả, như quý vị trong hội trường ấm cúng này.

Do đó, là người thuộc thế hệ sau, là người được thừa hưởng công trình của người đi trước, là cương vị một học trò, chúng tôi xin chân thành cảm tạ Viện Việt Học, cô Ngọc Ánh và nhất là quý bằng hữu, quý độc giả đã tiếp tay, thương mến, yểm trợ Thầy tôi Nguyễn Văn Sâm trong sự nghiệp bồi đắp Văn Hóa Việt Nam. Kính cảm tạ!

Phan Dụy.

Bài viết của Phan Dụy, sinh viên Văn Khoa ngày xưa, cô vừa mới giã từ cuộc chơi ngày 20/8/2026. Lấy trên trang của Anh Trần