Trong tác phẩm “Tiếu ngạo giang hồ “, Kim Dung đã dùng chính tên truyện để đặt cho khúc cầm phổ và tiêu phổ , một cái tên dường như không thể nào hay hơn, bởi nó chứa đựng trọn vẹn tinh thần của cả thế giới giang hồ: vượt lên trên mọi ranh giới chính – tà, danh – lợi, đúng – sai . Hơn thế nữa Kim Dung muốn chỉ ra tiếng cầm (đàn) tượng trưng cho người quân tử khi hoà quyện với tiêu (sáo dọc ) , tượng trưng cho sự ẩn dật . Sự kết hợp này là biểu tượng tuyệt đối của tình tri kỷ

Khởi đầu của khúc nhạc ấy là sự hòa điệu giữa tiếng Thất huyền cầm của Khúc Dương , một trưởng lão Ma giáo, và tiếng tiêu của Lưu Chính Phong , nhân vật danh tiếng của phái Hành Sơn. Hai con người thuộc hai thế giới đối lập, nhưng lại gặp nhau ở điểm chung sâu thẳm nhất: một tình bạn tri kỷ thuần khiết.

Trong lúc cả hai đều đứng trước bờ vực không còn gì để mất, Lưu Chính Phong vì giữ trọn nghĩa bằng hữu với Khúc Dương mà bị Ngũ Nhạc kiếm phái quay lưng. Bi kịch dâng đến tột cùng khi cả gia đình ông bị thảm sát dưới tay Phí Bân và đệ tử phái Tung Sơn. Giữa máu và nước mắt, Khúc Dương đã liều mình cứu bạn. Cả hai mang trọng thương, cùng nhau chạy trốn vào núi sâu.

Chính trong hoàn cảnh cận kề sinh tử ấy, khúc “Tiếu ngạo giang hồ” được vang lên do hai tâm hồn đồng điệu, tâm linh tương thông hoà quyện cùng . Khúc Dương một lòng đam mê âm nhạc đã đi đào mộ Kê Khang tìm ra Quảng Lăng tán , khúc nhạc nổi tiếng thời Tam Quốc , từng được Kê Khang tấu lên nghe đau thương và bi ai trước khi bị hành hình . Từ Quảng Lăng tán , Khúc Dương và Lưu Chính Phong , với tâm huyết lâu dài về âm nhạc , hai tâm hồn luôn muốn sống tự do , không ràng buộc bởi danh lợi , vượt qua định kiến của thế gian , từ lâu họ đã cùng nhau nghiên cứu và sáng tác ra khúc “ Tiếu ngạo giang hồ “ , thể hiện sự thấu hiểu sâu sắc đồng điệu giữa hai người.

Lệnh Hồ Xung là người hữu duyên được nghe khúc nhạc ấy. Khi cầm và tiêu cùng vang lên, âm thanh như gió thoảng miên man bất tận. Có lúc tiếng đàn vút cao như xé tan trời đất, tiếng tiêu trầm lắng như nỗi buồn sâu kín; rồi lại hòa quyện, khi rực rỡ như muôn hoa nở, khi lặng lẽ như tàn phai trong đau thương. Tất cả như một đời người ,thăng trầm, rực rỡ rồi lụi tàn.

Hai người đã dốc cạn tâm lực vào từng âm thanh, như gửi trọn sinh mệnh vào khúc nhạc cuối cùng cho tình tri kỷ. Tiếng đàn và tiếng tiêu như hai linh hồn đang lặng lẽ tan vào nhau , cùng nhau đi vào hư vô sau khi đã trao lại cầm phổ, tiêu phổ cho Lệnh Hồ Xung để gửi gắm cho đời

Về sau, khi Lệnh Hồ Xung trao lại khúc phổ cho Lục Trúc Ông và Nhậm Doanh Doanh, chàng vô cùng vui mừng vì đã hoàn thành tâm nguyện của hai vị tiền bối. Nhậm Doanh Doanh truyền dạy cho chàng cầm nghệ, trao cả chiếc dao cầm như một sự kế thừa không chỉ kỹ thuật, mà còn là tinh thần của khúc nhạc.

Và sau này , khi Lệnh Hồ Xung và Nhậm Doanh Doanh ở bên nhau, hai tâm hồn lại tiếp tục hòa quyện. Người gảy đàn, kẻ thổi tiêu , khúc “Tiếu ngạo giang hồ” một lần nữa vang lên, không còn là âm thanh của quá khứ, mà trở thành tiếng lòng của hiện tại.

Giữa mênh mang trời đất, khi gió lướt qua đỉnh núi và sương còn vương trên những tán cổ thụ, khúc nhạc ấy vang lên , không ồn ào, không phô trương, mà trầm lắng như nụ cười của người đã đi qua hết thảy buồn vui nhân thế.

Đó không còn là tiếng của cầm và tiêu, mà là tiếng của những tâm hồn từng lạc lối giữa danh lợi, từng chìm trong ân oán, để rồi một ngày hiểu ra: tất cả cũng chỉ như mây bay cuối trời . Đó không phải là sự phô diễn tài nghệ, mà là một lời từ biệt với giang hồ đầy sóng gió. Âm thanh khi cao vút như cánh chim vượt thoát, khi trầm sâu như nỗi cô đơn không gọi thành tên. Người đời nghe qua tưởng là tiêu dao tự tại… nhưng chỉ ai từng đau, từng mất, từng buông mới hiểu được cái “tiếu ngạo” ấy nhẹ mà buồn đến thế nào.

Phải chăng, “tiếu ngạo” không phải là đứng trên thiên hạ mà cười, mà là sau tất cả, vẫn có thể mỉm cười với chính mình?

Khúc “Tiếu ngạo giang hồ” vì thế không chỉ là một bản nhạc, mà là linh hồn của cả thế giới kiếm hiệp , là tiếng cười của người đã đi qua hết thăng trầm, buông xuống mọi vướng bận, để tâm hồn được tự do và an nhiên

Nếu cặp đôi Khúc- Lưu dùng khúc nhạc để tuẩn tiết cho tình tri kỷ thì cặp đôi Xung -Doanh dùng nó để ẩn dật . Một bên là bi kịch huy hoàng , một bên là hạnh phúc bình an

Và có lẽ, cầm và tiêu khi hoà quyện cùng nhau , là sự kết hợp giữa hai tâm hồn , bền chặt nhưng không ràng buộc, không chiếm hữu, luôn thấu hiểu và song hành.

Một tình tri kỷ … như gió nhưng thâm sâu và ở mãi bên người

HỒ AN NHIÊN