Cuốn sách Phong trào Đông Du ở miền Nam do Omega phát hành tại hội thảo ngày 15/04/2026, được coi là tài liệu tổng kết các nghiên cứu, nhân dịp kỷ niệm 120 năm phong trào này.

Các bạn có thể mua sách này với giá 160K tại các hiẹu sách hay đọc bản pdf mà tôi scan theo link kèm theo. Sách gốm các bài báo cộng khai nên không ngại bản quyền https://drive.google.com/…/1_D54xjzDJCyX4SD4D9M…/view…

Người đọc nhanh sẽ lướt qua 297 trang giấy tới mục cuồi cùng có tình chất tổng kết liệt kê 57 nhân vật tham gia Đông Du và thấy gì? Ở đây tôi chỉ muốn nói tới nhân vật Lý Liễu, du sinh trẻ tuổi nhất và đã để lại một dấu ấn lịch sử ấn tượng nhất. So sánh giữa những gì trong sách và thực tế ta thấy thế nào?

-Năm sinh, năm mất (1892-1936) trong khi thực tế là (1892-1964)

-Học tại Trung học đường trong khi chẳng có cái trường nào có cái tên đó

-Ông qua đời trên đảo này (Guyane không phải đảo!) trong khi thực tế ông mất tại quê nhà với cái tên mới là Lý Phùng Xuân

Điều này phù hợp với nhận xét của một nhà nghiên cứu hải ngoại. Trong một loạt bài có tên rất kêu “Những người bị quên lãng ở nhà tù Guiana thuộc Pháp”, cuối cùng , Trần Giao Thuỷ viết “ câu chuyện về chí sĩ Đông Du Lý Liễu do Nguyễn Văn Hầu viết trên Bách Khoa năm 1963 chấm dứt khi ông bị thực dân bắt lần thứ hai, kết án 15 năm khổ sai, giam ở Côn Lôn vào năm 1933 và chết ở đó. Hơn nửa thế kỷ sau, Lorraine M. Paterson, trong “Empire’s Exile: The Story of Lý Liễu” (2016) và “Ethnoscapes of Exile: Political Prisoners from Indochina in a Colonial Asian World” (2018), cũng xác định là Lý Liễu đã qua đời tại nhà tù Côn Đảo khi ông mới 40 tuổi.” Coi những nghiên cứu của học giả Nguyễn Văn Hầu và nhà nghiên cứu Paterson là những đỉnh cao mà ta có thể hoàn toàn tin tưởng bởi vì, Trần Giao Thuỷ viết tiếp “Nguyễn Văn Hầu, Lorraine M. Paterson là những người viết sử dựa vào tài liệu với tất cả kiến thức và sở học ”Nhận định này coi như các dữ liệu mà Nguyễn Văn Hầu và Paterson là hoàn toàn đúng, không còn gì cần bàn cãi. Đáng tiếc là các tác giả Nguyễn Ngọc, Phan Lương Minh và chúng tôi đã cố gắng lấp đầy những lỗ hổng cần bổ sung cho các tác giả đi trước. Thế mà một cuốn sách vào năm 2026 lại tiếp tục khoét vào các lỗ hổng đó, làm cho nhận định sau đây của Trần Giao Thuỷ là đúng, khi ông ta viết : cả hai (Phan Lương Minh và Nguyễn Ngọc là “bịa sử”. “đem một cán bộ cộng sản Nguyễn Phùng Xuân nào đó, năm 1933 không bị tù, lấy vợ, có con (1935) rồi đến 1936 mới bị đầy ra Côn Đảo và cho là đó là ông Lý Liễu. Người chí sĩ Đông Du miền Nam dù đã qua đời, vẫn bị cộng sản bắt làm cộng sản, được họ đem ra khỏi nhà tù Côn Đảo vào năm 1945 và sống đến năm 1964” Đấy là một thói vu vạ rẻ tiền. Nhưng sách trong nước chính thức phát hành vào nằm 2026 tại một hội thảo mang tầm quốc gia, thì các bạn nghĩ sao đây ? Có thể tra cứu bài viết của Trân Giao thuỷ theo đưởng link

tác giả Đỗ Thái Bình

Trong phần trên, tôi đã nhặt một vài “lỗi chính tả” về Lý Liễu trong cuốn sách Phong trào Đông Du ở miền Nam do Omega phát hành tại hội thảo ngày 15/04/2026, cuốn sách được coi là tài liệu tổng kết các nghiên cứu, nhân dịp kỷ niệm 120 năm phong trào này.

Người đọc nhanh sẽ lướt qua 297 trang giấy tới mục cuồi cùng có tình chất tổng kết liệt kê 57 nhân vật tham gia Đông Du và thấy gì? Tiếp theo, tôi muốn nói tới một “lỗi chính tả” khác trong mục được coi là tổng luận của cuốn sách, đó là Trần Văn Ngọ. Như ta đều biết, ngay từ cuốn sách có tính “kinh điển” của Nguyễn Văn Hầu và những bổ sung mới của tôi : người thợ bạc sinh ra trong gia đình họ Nguyễn, nhà nghèo, bố mẹ mất sớm, đã được họ Trần nuôi dưỡng, truyền nghề thủ công đắt giá và trở nên khá giả. Anh đã theo phái đoàn do Nguyễn Quang Diêu cầm đầu sang Hongkong gặp Nguyễn Thần Hiến, với nhiệm vụ học nghề để về chế tạc đạn tại miền Nam. Vụ nổ tại Kowloon ngày 16/06/1913 khiến cảnh sát bắt anh cùng các đồng chí khác đưa về Hoả Lò Hà Nội và bản án ngày 5/09/1913 đưa anh và 10 đồng chí khác sang Guyane.

.Sự thật là vậy. Nhưng tại mục 30 tên ông được kèm theo bì danh Đội Ngo [? chắc lầm với Đội Ngọ trong vụ án năm 30] và kể lại như sau :

“Người tỉnh Vĩnh Long (Nam kỳ)[ thực ra là Mỹ Tho], xuất dương sang Nhật (sic) trong phong trào Đông Du, năm 1907 cùng với Nguyễn Thuyên [thực ra là Nguyễn văn Truyện], Lý Liều, vào học trường “Đông Văn Thư viện” (Dobun Shoin). Sau khi Chính phủ Nhật ra lệnh trục xuất, ông sang Tàu (Trung Quốc) rồi đi Hương Cảng. Tại đây, ông cùng nhóm người mua lậu súng (sic !) để mang vê nước chống Pháp. Chẳng may chính quyền sở tại bắt được, ông cùng nhóm bị bắt. Ông bị kết án 13 năm [ thực ra là 8 năm] lưu đày ở thuộc địa Pháp, đem về nước bị chính quyền thực dân xét xử (tại Hà Nội). Phiên tòa đại hình xét xử kết án ông Quang Diêu, Lý Kiêu [Lý Liễu ?] Đinh Lễ [? ] , riêng [?] ông Trần Ngọ cũng [?] bị xử sang Guyane (Nam Mỹ) cùng với 5 [?] người vượt ngục trốn thoát. Về sau, không thấy nói đến. Trong bài thơ Hà thành lầm than, [? Hà thành lâm nạn] cụ Nguyễn Quang Diêu có viết câu: “Oan anh Trẩn Ngọ quá chừng Tân [?Tám] nam[?năm] tân khổ không phẩn lẽ nào”

Như tôi đã trình bày trong ppt của hội thảo, Trần Văn Ngọ với số tù 41687, bất kỳ ai ngày nay vào trang web của ANOM đểu biết sơ yếu lý lịch cùng nhận dạng của Trần Văn Ngọ. Và biết rằng người thợ bạc xấu số đã mất vào ngày 26 tháng 5 năm 1915 tại trạm xá trại St Laurent, một năm sau khi tới trại tù ven sông Maronim nên không đào thoát được cùng các đồng chí của minh, để lại một đưa con trai thơ dại tại quê nhà mà lúc lên đường nó mới lên ba.

Sự thật là vậy mà sách gán cho anh Ngọ nghèo khó, hơn hai thiếu niên Liễu và Truyện trên 10 tuổi lại đi Nhật du học ! Thử hỏi tại sao mà người xấu không bôi bác chúng ta “bịa sử”?

Ảnh kèm theo bản án của Trần Văn Ngọ lấy từ web ANOM

ĐỖ THÁI BÌNH