Hôm qua, 1/9 là ngày giỗ ông Trương Vĩnh Ký, ông tổ của nghề báo Việt ngữ. Từ lâu tôi định lấy ngày giỗ ông làm ngày giỗ tổ, theo thông lệ miền Nam, ngày giỗ thường lấy ngày âm lịch, sinh nhật lấy ngày dương lịch, do vậy phải đối chiếu ngày 1 thang 9 năm 1898 ra âm lịch làm ngày giỗ. Sau chợt nhớ ông theo đạo Thiên Chúa thì ngày giỗ là ngày dương lịch.

Tôi lúc nhỏ sống ở Chợ lách, nơi sinh ông là Cái Mơn cách Chợ Lách 12km, do vậy tôi có ý tìm hiểu về ông rất nhiều. Gần cầu Cái Mơn , xã Vĩnh Thành có một nhà bia kỷ niệm nơi sinh Trương Vĩnh Ký được ghi bằng 3 thứ tiếng Việt-Pháp – Hoa. Bia này do bạn bè và học trò ông dựng nên. Nhiều người đi Cái Mơn hiểu lầm rằng đây là mộ của ông, thật ra mộ ông ở đường Trần Hưng Đạo, quận 5, khu vực Chợ Quán. Trong khuôn viên phần mộ chúng tôi thường tụ tập, cà phê ăn sáng nơi đây và gọi đùa là Cà phê Cổ Mộ !

Bạn bè tôi ở các nơi về Chợ Lách chơi, họ không thích viếng danh lam hay thắng cảnh mà yêu cầu tôi dẫn đi xem Bia sinh Trương Vĩnh Ký. Nhà lưu niệm bia sinh bây giờ không có đường cho khách bộ hành vô thăm vì đất chung quanh thuộc một cơ quan của nhà nước quản lý !

LM Bạch- Luong Minh- BS Khương Trong Sửu

Hôm đi thăm nhà thờ Cái Mơn, gặp Cha xứ nhà thờ Cái Mơn là Joan Lê Đình Bạch, ông cho biết việc trùng tu nhà bia nằm trong đề án Làng nghề khu du lịch của Tỉnh, nhưng đến nay chưa thấy khởi công, chắc phải chờ. Hỏi vê con cháu Petrus Ký, Cha Bạch cho biết người cháu ngoại cụ Trương còn ở Cái Mơn nhưng đã qua đời. Di vật của Trương Vĩnh Ký hiện có mặt trong nhà thờ là chiếc bàn bằng gỗ mun có cẩn xa cừ do vua Đồng Khánh ban tặng cùng lúc với chức Hàn Lâm viện Thị giảng học sĩ. Chiếc bàn có niên đại cùng thời Đồng Khánh tại vì 1885-1889 tức khoảng hơn 130 năm. Bàn này do gia đình từ Pháp gửi về, gia đình tặng lại nhà thờ. Cha Bạch còn đưa chúng tôi ra xem tượng Trương Vĩnh Ký trong khuôn viên nhà thờ. Tượng này , cụ Trương mặc áo dài khăn đóng màu xanh dương, ngực có một số huy chương của triều đình nhà Nguyễn và của Hàn Lâm Viện Pháp.

Tại Cái Mơn có Trường PTTH mang tên ông, giữa sân trường cũng có tượng đồng bán thân Trương Vĩnh Ký nặng 300kg do Tạp Chí Xưa và Nay (Hội Khoa Hoc Lịch sử Việt Nam) tặng đầu tháng 12/2010. Nhờ vậy, từ nay du khách đến Cái Mơn có thêm điểm để viếng thăm , tưởng nhớ vị danh nhân văn hóa nổi tiếng này

LUONG MINH

2-9-2022

H3 Luong Minh truoc bàn của Truong Bĩnh Ký

h4 Cái bàn này của vua Đồng Khánh ban cho Trương Vĩnh Ký

h5 Tuong Trương Vĩnh ký trước nhà thờ Cái Mơn