Tháng trước, mẹ bị u lưng, tôi đưa mẹ vào bệnh viện và đăng ký mổ dịch vụ. Tôi còn đặt phòng bệnh VIP cho mẹ ở thoải mái. Lúc này, mẹ được nằm phòng có điều hòa, giường êm, có tivi, tủ lạnh… Đây là điều chưa từng có trong đời mẹ.

Ba ngày ngắn ngủi ấy, dù mẹ đang ở tình trạng đau đớn, nhưng cũng là ba ngày yên ổn hiếm hoi trong đời mẹ. Không phải làm việc nhà cực nhọc, không bị quát mắng, được nghỉ ngơi trong yên tĩnh.

Thật ra, Mẹ sinh ra trong một gia đình nghèo khó. Ông ngoại mất sớm, bà ngoại nấu cháo đậu bán, lo miếng ăn từng bữa cho ba đứa con nhỏ. Khi mẹ còn nhỏ đã rất hiểu chuyện, thấy cuộc sống nghèo khổ, mẹ học gánh nước cho gia đình xài. Sau đó, mẹ còn gánh thuê để kiếm tiền phụ giúp gia đình. Lúc đó, mẹ gánh 50 lít nước mỗi lần không còn là điều xa lạ.

Khoảng 15 tuổi, mẹ đi nấu ăn thuê cho người ta. Bà chủ thương mẹ, mỗi lần mua được xoài ngon, đều dành phần cho mẹ. Mẹ không ăn, mà mang về cho bà ngoại. Chính sự hiếu thảo ấy đã chạm đến trái tim của bà chủ, nên cho thêm mẹ một trái xoài mang về.

Mẹ từng làm việc phụ bán cà phê, gánh hàng rong phụ bán bánh ướt, hay làm gia công để kiếm tiền nuôi gia đình. Dù cuộc sống cơ cực, mẹ vẫn không từ bỏ. Một ngày làm hai ba việc, để kiếm tiền lo cho bà ngoại và hai đứa em mình được đủ đầy.

Nhiều lúc, trên mâm cơm của gia đình, “món chính” thường là trái cây, như trái chuối, dưa hấu… Những hôm không có gì, chỉ có củ khoai, củ sắn hay củ mì lót dạ.

Ngày ấy, gạo phải phân phối theo khẩu phần, nhưng nhà không có tiền mua. Mẹ đành làm thuê và ở lại nhà chủ, giảm bớt gánh nặng về miếng cơm cho gia đình. Vì miếng cơm manh áo, mẹ từng làm cả công việc mạ điện, đây là công việc độc hại và nặng nhọc. Chỉ đến khi lấy cha rồi, mẹ mới ngưng đi làm, nhưng chưa bao giờ ngưng vất vả.

Tác giả Tăng Quảng Kiện

Sau khi lập gia đình, mẹ dành trọn cuộc đời mình cho chồng con. Từ tinh mơ đến đêm khuya, mẹ quét nhà, rửa bát, nấu ăn, giặt đồ (hồi đó chưa có máy giặt), đau nhà… không hề ngơi tay. Bàn tay mẹ nứt nẻ, gót chân mẹ chai sần, nhưng mẹ chưa bao giờ than vãn.

Gia đình có hai người cô chưa lập gia đình. Hai cô khó tính, hay quát nạt. Mẹ luôn phải cẩn thận, dè dặt, thậm chí không dám bước ra khỏi nhà. Cuộc sống gò bó, chật vật, mẹ như sống trong cái lồng vô hình của lễ giáo và sự cam chịu. Chịu đựng trở thành bản năng. Hi sinh là điều mẹ xem như lẽ tự nhiên.

Hàng xóm rất kính trọng mẹ vì sự nhẫn nhịn và nhân hậu. Nhưng trong chính ngôi nhà mình, mẹ lại như người làm thuê. Khi cô hai qua đời, cô út còn dữ gấp đôi, thường xuyên kiếm chuyện để trách mắng và làm khó mẹ, mặc cho mẹ tuổi già, tai nghễnh ngãng, sức đã yếu. Mỗi lần tranh cãi, mẹ luôn cảm thấy khổ tâm và khóc. Nên nhiều lúc tôi đi công tác xa, nhưng trong lòng luôn lo lắng cho mẹ ở nhà. Lo mẹ bị trách mắng, bị cô đơn, tủi thân.

Mẹ quanh năm suốt tháng chỉ lo việc nhà. Tuy cực nhọc, nhưng chưa từng than phiền, chỉ khi thấy con cái vui vẻ, có cuộc sống tốt, nụ cười mới thật sự nở trên môi mẹ, nhẹ nhõm và an lòng. Ngay cả khi bị bệnh, mẹ cũng chỉ nói: “Mong sớm khỏe để còn làm việc nhà.” Mẹ chưa từng xem mình là người có quyền nghỉ ngơi. Cả đời mẹ, chỉ biết cho đi, chưa một lần nghĩ cho bản thân.

Có lần mẹ nói nhỏ: “Mong tối ngủ mà không phải mắc màn.” Câu nói nghe tưởng đơn giản, nhưng lại như lưỡi dao cắt vào tim tôi.

Nhìn lại căn nhà cũ kỹ không có máy lạnh, ngày hè nóng bức, chỉ có chiếc quạt nhỏ quay đều trên gác. Màn là thứ duy nhất ngăn muỗi đốt mỗi đêm.

Khi công việc của tôi đổ vỡ vì mùa dịch bệnh Covid-19, nợ nần chồng chất, sợ tiền điện tạo thêm gánh nặng, nên chưa dám lắp điều hòa cho mẹ ngủ. Mẹ chưa từng nói “Mẹ yêu con”, nhưng tình yêu của mẹ nằm trong từng hạt cơm, trong chén trà nóng, trong chiếc áo đã giặt thơm tho.

Mẹ không học nhiều chữ, nhưng lại là người thầy vĩ đại nhất, dạy tôi về sự kiên cường và hy sinh.

Tôi chỉ mong mẹ sống thêm thật lâu, để con có thể trả hết nợ, lắp cho mẹ một căn phòng mát mẻ, thuê người chăm sóc việc nhà, để mẹ không phải cúi lưng, không phải gánh gồng, không phải chịu bất công thêm nữa.

Tăng Quảng Kiện