Có những tình cờ trong đời, thoạt nhìn tưởng chỉ là một cuộc gặp gỡ bình thường, nhưng rồi qua năm tháng mới thấy trong đó dường như có một chút duyên. Sống ở Sacramento, thủ phủ tiểu bang California, tôi có dịp giao lưu văn học nghệ thuật với Huỳnh Tâm Hoài. Gặp nhau, đọc nhau, chuyện trò với nhau một thời gian, tôi mới biết nhà thơ, nhà văn Huỳnh Tâm Hoài tên thật là Huỳnh Văn Luận, sinh năm 1943 tại làng Long Hiệp, Trà Vinh.

Trong những năm qua, tôi đã có dịp đọc tập thơ đầu tay Nỗi Buồn Còn Đó, tiếp đến là Giồng Trôi Về Phía Mặt Trời Lặn và tập truyện ngắn Kẻ Đào Huyệt. Mỗi tác phẩm mang một dáng vẻ riêng, nhưng càng đọc tôi càng nhận ra phía sau chữ nghĩa của Huỳnh Tâm Hoài luôn có một dòng chảy khá bền bỉ: tình quê, tình người và ký ức về miền đất phương Nam đã nuôi dưỡng anh từ thuở thiếu thời.

Nhà văn, nhà thơ Huỳnh Tâm Hoài và tôi có với nhau một cái duyên khá đặc biệt. Đó là cái duyên của những người Việt tha hương, từ những phương trời và hoàn cảnh khác nhau, cuối cùng gặp nhau tại Sacramento và cùng chọn miền đất này làm quê hương thứ hai. Giữa chúng tôi có tình văn nghệ, tình bằng hữu, lại có thêm những mối liên hệ gia đình gần gũi. Nhưng vượt lên trên những mối thân tình ấy, điều khiến tôi quý trọng Huỳnh Tâm Hoài vẫn là chiều sâu suy tư, nhân cách sống và khả năng văn chương mà anh đã âm thầm vun bồi từ thuở thanh niên cho đến những năm tháng xế chiều hôm nay.

Đọc văn, đọc thơ Huỳnh Tâm Hoài, người ta dễ nhận ra anh hiếm khi viết về những gì hoàn toàn xa lạ với đời mình. Chất liệu sáng tác trước hết là chất liệu của cuộc sống: những điều đã thấy, đã nghe, đã trải qua và sau cùng lắng lại trong tâm hồn. Nhưng khi bước vào trang viết, những trải nghiệm ấy không còn là những mảnh đời rời rạc hay những sự kiện khô khan. Chúng được chưng cất qua ký ức, qua tình quê và qua sự chiêm nghiệm của một người đã đi đủ dài trên đường đời để hiểu rằng có những điều càng xa càng nhớ, có những nơi càng rời xa lại càng trở nên gần gũi.

Những năm gần đây, Huỳnh Tâm Hoài dành nhiều tâm sức viết về Miệt Giồng Nam Bộ, đặc biệt là vùng Trà Vinh, nơi đã nuôi dưỡng tuổi thơ, ký ức và tình cảm quê hương của anh. Trong trang viết của Huỳnh Tâm Hoài, quê nhà không chỉ còn là một địa danh trên bản đồ. Đó là một miền ký ức có đất, có người, có sông nước, ruộng vườn, phong tục, tiếng nói, nếp sống và cả những thăng trầm của lịch sử. Mỗi trang viết vì thế như mang theo một chút phù sa của miền sông nước, một chút nắng gió phương Nam và một chút bâng khuâng của người đã đi xa mà lòng vẫn còn neo lại nơi bến cũ.

Những trang viết ấy không chỉ là sự ghi chép về đất đai, con người và phong tục tập quán. Sâu xa hơn, đó là cách một người lưu giữ ký ức của thế hệ mình, một thế hệ đã đi qua chiến tranh, ly loạn, đổi thay và tha hương để rồi khi tuổi đời đã cao lại quay về tìm cội nguồn bằng nỗi nhớ. Bởi vậy, viết đối với Huỳnh Tâm Hoài hôm nay không đơn thuần là một công việc văn chương, càng không phải chỉ là một thú vui lúc tuổi già. Tôi nghĩ đó là một tâm nguyện đã được ấp ủ qua nhiều năm tháng: giữ lại bằng chữ nghĩa những hình ảnh quê hương mà chính anh từng sống, từng thương và từng mang theo trong hành trang tinh thần suốt cuộc đời.

Trần Kiêm Đoàn

Ở tuổi ngoài tám mươi, anh vẫn miệt mài với những trang bản thảo. Có thể đối với anh, công trình ấy chẳng cần phải mang một tham vọng gì lớn lao. Nhưng chính trong sự bình dị đó, tôi lại thấy một ý nghĩa khác: đây là lời tri ân với đất, với người, với quê hương và với những bóng hình đã đi qua đời mình.

Nhìn lại hành trình cuộc đời và nghiệp văn chương của Huỳnh Tâm Hoài, từ những năm tháng ở quê nhà cho đến những ngày tha hương trên đất Mỹ, tôi vẫn nhận ra nơi anh một sự nhất quán đáng quý. Đó là tâm hồn của một người tài hoa mà không cầu kỳ, yêu thi ca mà không xa rời cuộc sống; một người trước sau vẫn giữ tình quê hương đất nước, thủy chung với gia đình và dành cho bằng hữu một tấm lòng đôn hậu, chân thành.

Ở đời, có những người ta gặp nhau vì hoàn cảnh. Có những người gần nhau vì gia đình. Có những người tìm đến nhau vì văn chương. Với Huỳnh Tâm Hoài, tôi may mắn có đủ cả ba cái duyên ấy. Có lẽ vì vậy mà đọc tác phẩm của anh, đối với tôi, không chỉ là đọc một cuốn sách. Nhiều khi tôi có cảm tưởng như đang ngồi bên một người bạn cũ, nghe anh thong thả kể chuyện quê, chuyện người, chuyện những tháng năm đã đi qua và những gì vẫn còn nguyên vẹn trong lòng.

Văn chương, đến một độ tuổi nào đó, có lẽ không cần phải ồn ào để chứng minh sự hiện diện của mình. Nó chỉ cần đủ chân thật để người đọc tin, đủ sâu để người đọc nghĩ và đủ tình để khi khép sách lại, trong lòng vẫn còn một chút dư âm.

Tôi nghĩ Văn Minh Miệt Giồng có cái giá trị đáng quý ấy.

Tác phẩm giúp người đọc hiểu thêm về một vùng đất và con người đồng bằng Nam Bộ, đặc biệt là miền quê đã nuôi dưỡng tâm hồn tác giả. Với những người cùng thế hệ, những trang sách này có thể đánh thức những kỷ niệm tưởng đã ngủ yên. Với lớp đàn em và con cháu lớn lên xa quê, tác phẩm lại có thể trở thành một nhịp cầu lặng lẽ đưa họ về gần hơn với nguồn cội, để biết rằng trước mình đã có những thế hệ sống ra sao, yêu thương thế nào, nói năng thế nào và đã dựng nên một nếp sống trên vùng đất phương Nam như thế nào.

Người ta thường nói quê hương là nơi mình sinh ra. Nhưng với những người đã sống phần lớn đời mình nơi đất khách, quê hương đôi khi còn là nơi mình không ngừng nhớ tới; nơi chỉ cần một tiếng gọi, một mùi hương, một câu chuyện cũ cũng đủ làm sống dậy cả một miền thương nhớ. Huỳnh Tâm Hoài đã giữ quê hương của mình bằng ký ức, bằng tình người và sau cùng bằng chữ nghĩa.

Trong dòng sách viết về văn hóa Nam Bộ, thế hệ đi trước đã có Văn Minh Miệt Vườn của Sơn Nam, một công trình khảo cứu đặc sắc về lịch sử khai phá, đời sống và văn hóa cư dân phương Nam, nhất là đồng bằng sông Cửu Long. Sơn Nam nhìn thấy từ sông nước, vườn tược và cuộc khẩn hoang không chỉ một phương thức sinh sống mà cả một nếp văn hóa được hình thành qua bao thế hệ, với tính cách phóng khoáng, thực tế, trọng nghĩa tình và khả năng thích nghi mạnh mẽ của con người Nam Bộ.

Và hôm nay, từ một góc nhìn gần gũi hơn với vùng đất đã sinh ra mình, Huỳnh Tâm Hoài gọi tác phẩm của anh là Văn Minh Miệt Giồng.

Từ “miệt vườn” đến “miệt giồng”, khoảng cách trong chữ nghĩa tưởng không xa, nhưng mỗi miền đất lại có một sắc thái riêng. Giồng là đất. Giồng cũng là làng xóm, là dấu chân người mở đất, là những mùa mưa nắng, những cuộc đời đã sinh ra, lớn lên rồi có người ở lại, có người đi xa. Bởi thế, đọc Văn Minh Miệt Giồng, tôi không muốn chỉ tìm trong đó những kiến thức về một địa phương. Tôi muốn tìm hơi đất, tiếng người và cái tình của một người đã xa quê nửa vòng trái đất mà vẫn còn mang nguyên một miền quê trong ký ức.

Sau cùng, có lẽ giá trị đẹp nhất của một cuốn sách viết về quê hương không nằm ở chỗ nó nói được bao nhiêu điều lớn lao, mà ở chỗ nó giữ lại được bao nhiêu điều nhỏ bé đang có nguy cơ mất đi.

Huỳnh Tâm Hoài đã trao lại cho chúng ta qua Văn Minh Miệt Giồng một phần đất, một phần người và một phần hồn của phương Nam mà anh đã mang theo suốt cuộc đời.

Với tình thân của một người bạn, một văn thi hữu và một người đã cùng anh chia sẻ những năm tháng tha hương nơi Sacramento, tôi trân trọng giới thiệu Văn Minh Miệt Giồng của nhà văn, nhà thơ Huỳnh Tâm Hoài đến quý bằng hữu và độc giả gần xa, trong cũng như ngoài nước.

Sacramento, California
Trung Thu 2026

Trần Kiêm Đoàn