Tôi đã đọc kỹ 9 tác phẩm của Vũ Đình Quý, văn có, thơ có, nhưng nếu bạn hỏi, tác phẩm nào gây xúc động nhất thì đó là Đi là đến. Đi là đến không phải tựa một bài viết, như thường lệ lấy nó để đặt tên cho một tập bút ký, phóng sự hay ký sự, một tập truyện ngắn hay một tập thơ, mà là tên riêng Vũ Đình Quý dành cho tác phẩm này. Đi là đếnnhư một khẳng định, rằng, cứ đi bất cứ đâu mình muốn, dù khó đến mấy nhưng đã quyết thì phải đến. Vì thế mà chỉ tính trong 10 năm, 2015 -2025, Vũ Đình Quý đã cùng vợ đi đến 30 nước thuộc 4 châu lục, riêng châu Phi và châu Nam Cực – như anh bộc bạch – còn nặng nợ”; và “không nhớ hết” những chuyến đi gần như khắp đất nước.

Với một nhà báo về hưu, sức đi như thế, lại hoàn toàn tự túc, thật đáng nể. Anh đi không chỉ để chiêm nghiệm mà còn để có tư liệu viết, viết đến 9 quyển sách, lại càng đáng nể!

Với Đi là đến lần này, có những nơi Vũ Đình Quý đến mấy lần, bởi mỗi lần đến, anh lại có thêm những điều mới lạ.

Chẳng hạn ở nước Pháp, anh đứng bên Cột mốc số 0 trước nhà thờ Đức Bà Paris, quay lưng lại, thả một đồng xu vào nó, như một điều ước sẽ thành hiện thực: Sẽ lại đến lần nữa, thú vị hơn. Từ Cột mốc số 0 ấy, anh lại nhớ về Hà Nội, băn khoăn cho đến giờ vẫn chỉ là những “cột mốc” tuổi thơ nơi lũ trẻ chờ nhau nhảy tàu đi chơi, hay là nơi hẹn hò của trai gái, còn cột mốc thực thụ đánh dấu “cây số 0 Hà Nội” thì chờ mãi không thấy.

Chẳng hạn, ở dãy Alpes, trên đỉnh Titlis cao ngất thuộc Thụy Sỹ cũng bán đồng hồ từ vài chục EUR đến vài triệu USD, giá không đổi so với “dưới xuôi”. Chi tiết ấy làm người đọc không thể không liên hệ đến mức giá “trên trời dưới đất” của không ít người làm du lịch Việt Nam: Cũng gói bánh ấy, chai nước ấy nhưng bán ở đỉnh Bà Nà Đà Nẵng hay Núi Cấm An Giang lại cao gấp đôi, gấp ba ở chân núi.

Vũ Đình Quý mô tả dãy Alpes vắt qua nhiều nước từ phong cảnh, sự vật đến con người, mà theo tôi, vừa chính xác, vừa có hồn – hồn người viết phả vào một nơi xa lạ nên nó gần gũi. Đồng hồ Thụy Sỹ nổi tiếng, nhưng mỗi năm xuất khẩu đến 20 tỷ Mỹ kim nhờ sự chăm chỉ làm việc của người dân thì không phải ai cũng biết. Những “phát hiện nho nhỏ” ấy của Vũ Đình Quý làm độc giả ngạc nhiên, bởi cứ tưởng giàu có như Thụy Sỹ dễ làm người ta lười biếng.

Chẳng hạn, đến Nga – xứ sở bạch dương ngút ngàn, anh lại chú ý đến những súc gỗ sồi vuông vắn làm ghế nghỉ chân cho khách nhàn du, bởi gỗ bạch dương không chịu được thời tiết khắc nghiệt ngoài trời. Đến Úc, ngồi trên chiếc tàu trăm năm tuổi chạy bằng hơi nước do không ít người cao tuổi phục vụ (cho vui tuổi già chứ không phải vì đồng lương) băng qua lãnh thổ rộng lớn không bóng người, các giác quan của Vũ Đình Quý “mách bảo” anh cái mùi tinh dầu bạch đàn phảng phất trong không gian bao la y như mùi dầu tràm ngày xưa mẹ xức cho con mỗi khi trái gió trở trời.

Vũ Đình Quý cùng phu nhân ở Sydney

Trong ký sự Đường nào cũng về La Mã, Vũ Đình Quý tin rằng, chính nước Ý – quốc gia có số lượng di sản thế giới nhiều nhất được UNESCO công nhận, đã sáng lập ra ngành du lịch từ thế kỷ XVI, “và chắc chắn không một quốc gia nào trên thế giới để lại cho nhân loại nhiều biểu tượng văn hóa như ở nơi đây”. Khẳng định như vậy bởi Vũ Đình Quý đã đến nhiều nơi trên đất nước này, đã chứng kiến các di tích lịch sử, văn hóa đều được bảo tồn tốt nhất, từ không gian rộng lớn như Venice – thành phố của những cây cầu đến những con đường lát đá từng rầm rập bước chân lính và vó ngựa của Quân đội Đế quốc La Mã 2000 năm trước; từ quảng trường Venezia, Navona, Vương cung thánh đường Đức Bà Cả đến nhà thờ, tu viện, pháo đài, miếu thần, tượng thần, đài phun nước… Vũ Đình Quý đã “tổng kết” được hiện nay trên thế giới có 1.579 Vương cung thánh đường, trong đó có 4 Đại Vương cungthánh đường đều trên đất Ý. Ở Việt Nam, trong 6.000 nhà thờ, chỉ duy nhất nhà thờ Chánh tòa Đức Bà Sài Gòn được phong tước hiệu này, ba nhà thờ khác được phong Tiểu Vương cung thánh đường.

Đến Dubai ngắm tượng đài Ba ngón tay, anh rất ngạc niên khi biết “Trên thế giới người ta thường đưa hai ngón tay là biểu tượng của chiến thắng. Ở đây, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) đưa ba ngón tay để xem trọng lợi ích và thắng lợi của ba nhà: Nhà nước – người dân – nhà đầu tư”.

Và khi Vũ Đình Quý lang thang trên các phố cổ ở Paris, Zürich, Milano, Frorentina, Pisa, Roma, Saint Petersburg, Budapest… anh lại “hoài niệm về những khu phố cổ Hà Nội, Đồng Văn, Hội An… Khi ở trênVạn lý trường thành, anh lại ngoảnh về Thăng Long thành cổ… Ngay cả khi lơ lửng cùng máy bay, đất nước vẫn “luôn hiển hiện trong giấc ngủ chấp chờn trên không trung”. Phải là người yêu tổ quốc mình lắm lắm, khi đi xa mới nhớ quê hương da diết đến vậy, mới nghĩ về đất nước mình sâu nặng đến vậy. Tâm tư ấy rõ mồn một trong Kỳ lạ những chuyến đi…

Vũ Đình Quý ở Cao Hùng (Đài Loan)

Đi là đến không những đến năm châu bốn biển mà Vũ Đình Quý còn đến gần như khắp đất nước mình.Trong ký sự Đởi thợ – nghiệp báo, anh đã phần nào cho bạn đọc biết “lý lịch trích ngang” nghề báo của mình và kỷ niệm của những lần đi viết ở Cà Mau, ở Sài Gòn… Với Đi là đến lần này, Vũ Đình Quý viết về vùng núi phía Bắc là chính. Bạn và tôi đã không ít lần đến chợ phiên Bắc Hà, Tả Sìn Thàng, Cán Cấu, Mù Cang Chải, chợ tình Sapa, nhưng không biết “vào thắng cố”. “Vào thắng cố” nghe như mời gọi cùng ăn món đặc sản sôi sùng sục với đủ bộ phận của con ngựa (sau này còn có trâu, bò, dê, cừu) và 40 loại gia vị, cùng uống rượu San Lùng, chứ không phải “ăn thắng cố” nghe vừa “trần tục” vừa “thiếu chất Tây Bắc”. Đó là “phát hiện” của Vũ Đình Quý, không phải tình cờ mà lúc anh gặp những già làng, trưởng bản hỏi cặn kẽ về món ăn đặc biệt này.

Đến Lạng Sơn 5 lần, lần nào Vũ Đình Quý cũng tìm ra cái mới; Ải Chi Lăng là một bảo tàng quân sự ngoài trời hùng vĩ bậc nhất, hàng chục món ăn của người Xứ Lạng, Kinh cũng như Thượng đều độc đáo và ngon khó nơi nào bằng…

Bạn đọc, nhất người viết báo, Đi là đến không chỉ là tác phẩm văn học mà còn là “kho tư liệu” về những vùng đất, những tộc người, ai cần thì tra cứu để mở rộng kiến thức…

Phương Hà, nhà báo