Cách nay 20 năm tại thành phố Cần Thơ, tạp chí Xưa và Nay, Cơ quan của Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam đã phối hợp với Uỷ ban nhân dân Thành phố Cần Thơ tổ chức hội thảo “100 năm phong trào Đông Du ở miền Nam 1906-2006”. Dư âm của cuộc hội thảo ấy đã lắng đọng trong suy nghĩ, tâm tư của nhiều người tham dự, vì lẽ đây là lần đầu tiên một cuộc hội thảo được tổ chức để nhìn nhận về một phong trào mang tên Đông Du, có ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống xã hội của xứ Nam kỳ thời bấy giờ. Những gương mặt xuất dương trong phong trào Đông Du thời ấy là một thế hệ ưu tú của giai đoạn bi kịch lịch sử. Tấm lòng của họ vì tổ quốc không thiếu, nhưng đường lối cách mạng cần có lại chưa có, nên đã để lại một “khoảng trống tư liệu lịch sử” khá lớn mà cho đến hôm nay chúng ta phải tiếp tục làm rõ.

Theo sử liệu để lại, Nam kỳ có số người tham gia Đông Du đông nhất so với Bắc kỳ và Trung kỳ. Từ năm 1906 đến 1908 ở Nam kỳ có đến hơn 100 người tham gia Đông Du, trong đó Vĩnh Long 23 người, Đồng Tháp 9 người, Trà Vinh 3 người, Cần Thơ 2 người, Kiên Giang 2 người, TP. Hồ Chí Minh 4 người, Long An 1 người. Những người này, đã xác định được quê quán và hành trạng, còn một số người vì hoàn cảnh hoạt động khác nhau nên đã lưu lạc, thay đổi tên họ hay mất tích ở xứ người mà cho đến hôm nay chúng ta chưa xác định được.

Tọa đàm “120 năm Đông Du ở miền Nam” được diễn ra trong bối cảnh thành phố Cần Thơ đang có những hoạt động nhân sự kiện 150 năm đô thị hóa thành phố Cần Thơ 1876-2026. Nhân dịp này tạp chí Xưa và Nay và Công ty Omega đã tái bản tập sách mang chủ đề trên đồng thời cũng đặt ra vấn đề cần là tiếp tục làm rõ vai trò Minh Tân ở miền Nam và ảnh hưởng của hậu Đông Du trong các phong trào ở Nam bộ về sau này.

NGUYỄN HẠNH

(1) Ông Nguyễn Hạnh- P. Tổng Biên tập Xưa và nay