Giáo sư Trương Bửu Lâm (sinh năm 1933 tại Trà Vinh) là một nhà sử học và học giả nổi tiếng về lịch sử Đông Nam Á, được công nhận vì những đóng góp quan trọng của ông trong nghiên cứu về chủ nghĩa dân tộc Việt Nam, chủ nghĩa thực dân và quan hệ đối ngoại truyền thống. Ông nhận bằng tiến sĩ Lịch sử tại Đại học Công giáo Louvain ở Bỉ. Năm 1957, ông trở về miền Nam Việt Nam và giữ chức Giám đốc Viện Khảo cổ học thuộc Bộ Giáo dục tại Sài Gòn cho đến năm 1964.

NNC Đinh Kim Phúc và GS Trương Bửu Lâm

Ông chuyển đến Hoa Kỳ theo diện học bổng năm 1964, cuối cùng đảm nhiệm vị trí phó giáo sư tại Đại học Tiểu bang New York (SUNY) tại Stony Brook (1968–1971). Năm 1971, ông gia nhập Khoa Lịch sử tại Đại học UH Mānoa, nơi ông trở thành trụ cột của chương trình nghiên cứu Đông Nam Á. Ông giảng dạy ở đó trong ba thập niên cho đến khi nghỉ hưu vào năm 2001. Giáo sư Lâm nổi tiếng với việc sử dụng tỉ mỉ các nguồn tài liệu gốc và tập trung vào cách người Việt Nam trong lịch sử nhìn nhận và phản ứng với các thế lực bên ngoài. Một số cuốn sách có ảnh hưởng nhất của ông bao gồm: – Các mô hình phản ứng của người Việt Nam đối với sự can thiệp của nước ngoài: 1858–1900 (1967): Một tác phẩm quan trọng phân tích cách tầng lớp tinh hoa và nông dân Việt Nam chống lại sự xâm lược của Pháp. – Những ngọn đèn mới cho cái cũ: Sự chuyển đổi của tầng lớp quan lại Việt Nam (1982): Khám phá những thay đổi trong bộ máy quan liêu Việt Nam trong thời kỳ thuộc địa. – Kháng cự, nổi dậy, cách mạng: Các phong trào quần chúng trong lịch sử Việt Nam (1984): Nghiên cứu truyền thống lâu đời của các phong trào kháng chiến trong nước. – ​Trải nghiệm chủ nghĩa thực dân: Các tác phẩm của người Việt Nam về chủ nghĩa thực dân, 1900–1931 (2000):

Một tuyển tập cung cấp cái nhìn trực tiếp về quan điểm của các trí thức Việt Nam sống dưới sự cai trị của Pháp. – ​Câu chuyện về Việt Nam (2010/2013): Một cuốn lịch sử tổng quan toàn diện về quốc gia dành cho cả học giả và độc giả phổ thông. ​Những đóng góp quan trọng cho lĩnh vực nghiên cứu của ông là “phi tập trung hóa” quan điểm phương Tây. Ông là một trong những học giả thế hệ đầu tiên tại Hoa Kỳ thách thức quan điểm lấy châu Âu làm trung tâm về lịch sử Việt Nam, nhấn mạnh vai trò chủ động và logic nội tại của người dân Việt Nam. Nghiên cứu của ông về hệ thống cống nạp giữa Trung Quốc và Việt Nam đã cung cấp những hiểu biết sâu sắc về cách Việt Nam duy trì “sự độc lập tương đối” trong khi hoạt động trong quỹ đạo văn hóa và chính trị của Trung Quốc. Trong suốt thời gian dài công tác tại Đại học Hawaii, ông đã hướng dẫn nhiều sinh viên, những người sau này trở thành những nhà sử học và nhà ngoại giao nổi tiếng trong các vấn đề Đông Nam Á. ​Ông là thế hệ trí thức đóng vai trò là “chiếc cầu nối” đưa lịch sử Việt Nam ra thế giới, giúp các học giả quốc tế hiểu sâu hơn về tư duy độc lập và ý chí tự chủ của dân tộc Việt Nam qua các thời kỳ. Các nghiên cứu của ông về phong trào kháng Pháp và các danh sĩ như Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh vẫn luôn là tài liệu tham khảo quan trọng cho các thế hệ sinh viên ngành Sử học và Đông Nam Á học.

ĐINH KIM PHÚC

h3