TỐNG CỰU NGHINH TÂN (3)
Ngày đăng: 8/02/2026 08:43:45 Chiều/ ý kiến phản hồi (0)
TỐNG CỰU NGHINH TÂN để đón Giao thừa trong đêm Trừ tịch; Cái đêm mà như nhà thơ Sử Thanh đời Đường đã tả trong bài “Ứng chiếu phú đắc Trừ Dạ 應詔赋得除夜” là :
寒隨一夜去， Hàn tùy nhất dạ khứ,
春逐五更來。 Xuân trục ngũ canh lai.
Có nghĩa :
– Cái lạnh theo tuần tự đi mất chỉ trong một đêm; và…
– Mùa xuân cũng tuần tự theo về chỉ trong năm canh của một đêm mà thôi.
Lạnh đông đi mất trong đêm,
Xuân hồng lại đến bên thềm năm canh.
Thi vị và chi tiết rõ ràng hơn như trong 4 câu đầu trong bài thơ “除夜 Trừ Dạ” của nữ sĩ Chu Thục Chơn 朱淑真 đời nhà Tống như sau :
窮冬欲去尚徘徊， Cùng đông dục khứ thượng bồi hồi,
獨坐頻斟守歲杯。 Độc tọa tần châm thủ tuế bôi.
一夜臘寒隨漏盡， Nhất dạ lạp hàn tùy lậu tận,
十分春色破朝來。 Thập phân xuân sắc phá triêu lai !
Có nghĩa :
– Mùa đông đã đến ngày tận cùng sắp đi nhưng vẫn còn quyến luyến…
– Ta ngồi một mình rót hết chén nầy đến chén khác để chờ đón Giao thừa.
– Trong môt đêm cái lạnh của tháng Chạp ra đi theo tiếng đồng hồ nhỏ giọt, và…
– Mùa xuân sẽ ập đến đủ mười phân vẹn mười trong ánh nắng ban mai !
Tàn đông quyến luyến chưa rời,
Một mình rót rượu ta ngồi chờ xuân.
Canh tàn khắc lậu bâng khuâng…
Màu xuân ập đến mười phân sáng ngày !
Chúa xuân sẽ đến, nàng xuân sẽ về, màu xuân sẽ vô cùng rực rỡ xinh tươi trong ngày đầu xuân đầm ấm, trong niềm hân hoan thiêng liêng của mái ấm gia đình và trong hạnh phúc chan hòa của sự sum vầy đoàn tụ. Tống cựu nghinh tân, Giao thừa là một bài ca vui của đôi lứa dù trẻ hay già đều có chung một niềm hạnh phúc vô biên khi cùng chung đưa năm cũ đón năm mới với nhau. Ta hãy đọc các câu trong bài thơ cổ phong《Cộng nội nhân dạ tọa Thủ tuế 共内人夜坐守岁》(cùng “bà xã” đêm ngồi đón Giao thừa) của Từ Quân Thiến 徐君倩 thời Nam Bắc Triều sau đây thì sẽ rõ :
歡多情未極， Hoan đa tình vị cực,
賞至莫停杯。 Thưởng chí mạc đình bôi…
勿疑鬓钗重， Vật nghi mấn thoa trọng,
為待曉光摧。 Vị đãi hiểu quang thôi !
Có nghĩa :
– Trong ngày nhiều niềm vui nầy, nhưng tình cảm vẫn chưa đến cực điểm, nên…
– Cứ cùng nhau thưởng ngoạn và cùng nhau uống rượu đến quên thôi…
– Đừng lấy làm lạ là sao vẫn trâm cài lượt vắt một cách trang trọng,
– Vì đang chờ đợi đến sáng ngày, ánh sáng ban mai đến là mùa xuân cũng sẽ đến theo rồi !
Niềm vui chan chứa không vơi,
Cùng nhau nâng chén uống vùi không ngưng.
Lạ gì lược vắt cài trâm,
Vì đang chờ đón chúa xuân sáng ngày !
Nôn nao náo nức nhất vẫn là các trẻ con, có bé con nào mà lại không chờ Tết và vui với Tết đâu ! Tô Đông Pha đời Tống đã hạ hai câu rất thực tế và xác thực như sau :
兒童强不睡, Nhi đồng cưỡng bất thụy,
相守夜喧嘩. Tương thủ dạ huyên hoa…
Có nghĩa :
Trẻ con không ngủ lao xao,
Giao thừa chờ đón ồn ào khắp nơi !
Khác với trẻ con, người lớn đón Giao thừa điềm đạm hơn, sâu sắc hơn với cái nhìn vũ trụ quan bao quát với cảnh núi non, đất trời, sông nước… với cái nhìn của một kẻ sĩ ưu thời mẫn thế như những câu thơ trong bài “Xuân Tiết 春節” (Tiết Xuân) của Diệp Hiệu 葉颢 đời Minh như sau :
天地風雪盡， Thiên địa phong tuyết tận,
乾坤氣象和， Càn khôn khí tượng hòa.
曆添新歲月， Lịch thiêm tân tuế nguyệt,
春满舊山河， Xuân mãn cựu sơn hà !
Có nghĩa :
– Gió tuyết trong trời đất đã đến lúc cạn kiệt tận cùng rồi,
– Khí hậu và thiên tượng trong vũ trụ lại chan hòa khắp trời đất.
– Lịch sách lại thêm những năm tháng mới trong năm mới, và…
– Xuân mới lại về đầy rẫy trên khắp núi sông xưa cũ !…
Tuyết sương trời đất hết còn…
Càn khôn khí tượng xoay tròn một năm.
Lịch mới thêm ngày tháng năm,
Xuân về đầy khắp núi sông nước nhà !
Nhẹ nhàng bình thản đón xuân như là một hiện tượng tự nhiên của cuộc sống; Các cô thiếu nữ hoài xuân đón xuân một cách hồn nhiên qua những câu thơ của nữ thi nhân đời Thanh Chu Hiểu Cầm 朱曉琴 trong bài Trừ Tịch 除夕 như sau :
一年今夕盡， Nhất niên kim tịch tận,
爆竹又迎春。 Bộc trúc hựu nghinh xuân.
把酒家家樂， Bả tửu gia gia lạc,
桃符萬象新。 Đào phù vạn tượng tân !
Có nghĩa :
– Đêm nay là đêm tận cùng của năm, nên…
– Tiếng pháo lại sẽ đón xuân về, và…
– Nhà nhà đều cất cao chén rượu mừng xuân, trong khi…
– Liễn Tết dán lên thì muôn ngàn hiện tượng đều như đổi mới !
Tận cùng năm hết đêm nay,
Đì đùng tiếng pháo đón ngay xuân hồng.
Nhà nhà vui chén thong dong,
Cột thay liễn mới muôn lòng hân hoan.
Riêng người già sống trong thời kỳ “Nhân sinh thất thập cổ lai hi” của đời Tống như Tô Triệt 蘇轍, em trai của Tô Đông Pha 蘇東坡, cũng là một trong “Đường Tống bát đại gia” thì lại rất cảm khái cho tuổi già của mình trong đêm trừ tịch. Trong bài “Trừ Nhật 除日” ông đã hạ hai câu như sau :
年年最後飲屠蘇， Niên niên tối hậu ẩm Đồ tô,
不覺年来七十餘。 Bất giác niên lai thất thập dư.
Có nghĩa :
Năm năm uống rượu Đồ tô cuối,
Bất giác bảy mươi tuổi đã dư !
Rượu Đồ Tô là rượu dược thảo, uống để khử hàn và để phòng chống bệnh dịch, thường được uống vào đêm trừ tịch khi đón Giao thừa. Người trẻ tuổi uống trước phần rượu ngọn, rượu lạt ở trên, dần dần đến phần dưới là phần đậm đặc hơn thì để kính cho người lớn tuổi hơn, nên người lớn tuổi nhất trong họ tộc là người uống rượu Đồ tô cuối cùng; Cho nên Tô Triệt mới vừa cảm khái vừa tự hào cho việc được uống ly rượu Đồ tô cuối cùng là thế.
Tống cựu nghinh tân của gia đình khi vui vẻ đoàn viên là như thế đó, còn đối với những người du tử lang bạt giang hồ thì sao ? Đêm Giao thừa là sự nuối tiếc, là dòng dư lệ của những kẻ tha phương cầu thực không thể về để sum họp với gia đình. Mạnh Hạo Nhiên đã bùi ngùi nhớ quê trong bài “Tuế trừ dạ hữu hoài 歲除夜有懷” với hai câu :
守歲家家應未卧， Thủ tuế gia gia ưng vị ngọa,
想思那得夢魂来。 Tưởng tư nả đắc mộng hồn lai !
Có nghĩa :
Nhà nhà không ngủ đêm nay,
Mộng hồn ta cũng ai hoài nhớ quê !
Để cùng đồng cảm với cổ nhân và cũng để cùng thấm thía hơn với nỗi lòng của những kẻ phải đón Tết tha hương như chúng ta hiện nay, xin hãy nghe thi nhân Lai Hộc 來鵠 đời Đường bày tỏ nỗi lòng trong bài Trừ Dạ 除夜 :
事關休戚已成空， Sự quan hưu thích dĩ thành không,
萬里相思一夜中。 Vạn lý tương tư nhất dạ trung.
愁到曉雞聲絕後， Sầu đáo hiểu kê thanh tuyệt hậu,
又將憔悴見春風。 Hựu tương tiều tụy kiến xuân phong.
Lai Hộc 來鵠
Có nghĩa :
– Những chuyện vui buồn thành bại trong đời đã là con số không rồi.
– Bây giờ thân đang ở ngoài ngàn dặm để nhớ về nhau trong một đêm nay thôi.
– Nỗi ưu sầu cứ ray rức cho đến khi tiếng gà gáy sáng dứt hẵn mới thôi.
– Ta lại đón gió xuân với cái thân hình tiều tụy và với cái bộ mặt võ vàng này !
Vui buồn được mất cũng thành không,
Ngàn dặm đêm nay nhớ ngập lòng.
Sầu đến tiếng gà thôi gáy sáng.
Võ vàng lần nữa đón xuân phong !
Lục bát :
Buồn vui thành bại qua rồi,
Giao thừa ngàn dặm nhớ hoài quê xa.
Lòng sầu theo với tiếng gà,
Đón xuân tiều tụy năm qua lại sầu !
Lai Hộc đã thế, còn Thượng Nhan 尚顏 thì sao, cũng là một thi nhân ở buổi Tàn Đường, Thượng Nhan đón xuân trong tuổi già sức yếu, ông lo cho mình không biết còn gặp lại Chúa xuân được mấy lần nữa đây ? Đọc bài Trừ Dạ 除夜 của ông sau đây sẽ rõ :
九冬三十夜， Cửu đông tam thập dạ,
寒與暖分開。 Hàn dữ noãn phân khai.
坐到四更後， Tọa đáo tứ canh hậu,
身添一歲來。 Thân thiêm nhất tuế lai..
魚燈延臘火， Ngư đăng diên lạp hỏa,
獸炭化春灰。 Thú thán hóa xuân hôi.
青帝今應老， Thanh Đế kim ưng lão,
迎新見幾回。 Nghinh tân kiến kỷ hồi !
Có nghĩa :
– Trong đêm Ba mươi cuối cùng của chín mươi ngày mùa đông nầy,
– Cái lạnh và cái ấm được phân chia ra rõ rệt.
– Ta ngồi đợi cho đến sau canh tư…
– (sang canh năm) thì thân ta lại được thêm một tuổi nữa rồi !
– Cái giá đèn hình con cá còn lắp loáng áng sáng tàn của đèn nến, và
– Những củi than hình thù quái dị như những con thú (đốt để sưởi ấm) cũng đã tàn tạ thành những đống tro xuân cả rồi.
– Chúa Xuân (Thanh Đế) năm nay chắc cũng đã gìa cả như ta rồi…
– Không biết còn có thể đón xuân thêm mấy lượt nữa đây !
Câu cuối còn có nghĩa : Không biết còn gặp được Chúa Xuân mấy lần nữa đây (Vì Chúa xuân cũng đã gìa rồi, biết lần sau còn gặp được “ông ta” nữa không ?).
* Thanh Đế 青帝 : là Ông vua Xanh, là một trong Ngũ Phương Thiên Đế 五方天帝, năm ông vua ở trên trời. Theo truyền thuyết Trung Hoa xưa : Thanh Đế là ông vua cai quản hướng đông, là biểu tượng của con rồng xanh, là thần của mùa xuân và của muôn hoa, nên còn gọi là Chúa Xuân. Như trong bài thơ “Mai Rụng” của J. Leiba thời Tiền Chiến :
… Yêu chàng, em cố chuốt hình dong
Tô cặp môi son, điểm má hồng,
Em thấy xuân nay hoa nở đẹp,
Cảm tình THANH ĐẾ, tạ đông phong.
* Diễn Nôm :
ĐÓN GIAO THỪA
Cuối đông đêm ba mươi,
Ấm lạnh phân hai nơi.
Ngồi đến canh tư điểm,
Ta thêm một tuổi rồi.
Đèn nến tàn sắp lụn,
Than thành tro xuân thôi.
Chúa Xuân chừ gìa cỗi,
Còn gặp mấy lăm hơi !?
Lục bát :
Đông qua chín chục giao thừa,
Phân chia ấm lạnh hai mùa đông xuân.
Canh tư qua, trời rạng đông.
Ta thêm một tuổi bâng khuâng canh tàn.
Chân đèn sáp chảy lan man,
Củi than cháy lụn tro tàn ai gom.
Chúa Xuân chắc đã gìa còm,
Thêm vài năm nữa có còn gặp nhau !?
Thời gian như cây roi ngựa không ngừng đưa lên giục xuống, và con ngựa thời gian cũng không ngừng phi về phía trước mà không chờ đợi ai cả; nên dù ở bất cứ hoàn cảnh nào con người cũng phải biết phấn chấn mà đi về phía trước, nhất là trong thời khắc “TỐNG CỰU NGHINH TÂN” nầy, nhà thơ Sử Thanh trong “Năm bước thành thơ” đã viết nên câu :
今歲今宵盡， Kim tuế kim tiêu tận,
明年明日催。 Minh niên minh nhật thôi.
Có nghĩa :
– Năm nầy sẽ hết ngay trong đêm nay, và…
– Năm mới sẽ tiếp diễn ngay ngày mai (và cứ thế tiếp nối nhau, mà không ai có thể ngăn chặn hay kìm chế được cả !)
Năm nầy đêm nay hết,
Năm mới mai lại sang !
Cũng cùng một ý như Sử Thanh, nhà thơ Lư Đồng 盧仝 thời Sơ Đường trong bài thơ Trừ Tịch 除夕 cũng có câu :
去年留不住， Khứ niên lưu bất trụ,
年来也任他。 Niên lai dã nhậm tha.
Có nghĩa :
Năm qua lưu chẳng nổi,
Năm mới mặc tình qua !
Để chứng tỏ ý chí quật cường không chịu nhường bước trước thời gian, nhà thơ Triệu Dực 趙翼 đời Thanh, tuy đã 85 tuổi rồi, nhưng vẫn muốn tỏ rõ hùng tâm tráng chí của mình trong đêm Giao thừa, quyết thức cho đến khi thời khắc của năm mới sang trong tiếng gà gáy sáng mới chịu thôi. Ta hhãy đọc bài thơ Trừ Tịch 除夕 của ông say đây :
燭影摇紅焰尚明， Chúc ảnh dao hồng diệm thượng minh,
寒深知己積瓊英。 Hàn thâm tri dĩ tích quỳnh anh.
老夫冒冷披衣起， Lão phu mạo lãnh phi y khởi,
要聽雄雞第一聲。 Yếu thính hùng kê đệ nhất thanh !
Có nghĩa :
– Ánh nến đỏ chập chờn nhưng vẫn còn sáng tỏ,
– Cái lạnh se sắt cho ta biết là đã có tuyết (quỳnh anh) rơi.
– Lão phu chịu lại cái lạnh nầy mà khoát áo ngồi dậy (không ngủ),
– Vì muốn nghe tiếng con gà trống đầu tiên cất tiếng gáy (mừng năm mới!)
Nến đỏ chập chờn còn tỏa sáng,
Lạnh tràn biết tuyết phủ đầy sân.
Lão phu khoát áo không e lạnh,
Nghe trước tiếng gà trống báo xuân !
Qủa là “Lão đương ích tráng 老當益壯” già mà còn gân, còn quật cường, háo thắng như tuổi thanh niên. Bài thơ Trừ Tịch của ông đã trở thành một giai thoại văn chương trong làng nghiên bút.
Mong rằng trong năm con ngựa nầy, tất cả người già chúng ta đều quật khởi mạnh mẽ như “Ngựa phi đường xa” để đến đích cuối cùng của “MÃ ĐÁO THÀNH CÔNG 馬到功成” !
Chúc cho mọi người đều có được một cái Tết AN KHANG THỊNH VƯỢNG và một
MÙA XUÂN NHƯ Ý !
杜紹德