Ở miền sông nước Hậu Giang, nơi những con rạch nhỏ lặng lẽ chảy qua vườn dừa, vườn khóm, người ta vẫn nhớ về một cô gái có nụ cười “tỏa nắng” như nắng tháng Ba phương Nam. Cô tên là Mai Thị Ngọc Linh.

Hồi còn đi học, Ngọc Linh đã nổi bật giữa đám bạn cùng trang lứa. Dáng người cao ráo, mái tóc đen dài buông nhẹ trên vai, đôi mắt sáng và nụ cười hiền khiến ai gặp cũng có cảm tình. Nàng nổi bật lên giữa sân trường như “Bông cẩm tú cầu” giữa vườn hoa sân trường ngày ấy. Nhưng điều làm thầy cô nhớ đến cô không chỉ là vẻ ngoài, mà còn là sự thông minh hiếm có. Linh học giỏi đều các môn, đặc biệt là văn và toán.

Năm lớp mười hai, cô được chọn vào đội tuyển bồi dưỡng học sinh giỏi cả hai môn. Thầy dạy văn tiếc lắm, vì Linh có lối viết sâu sắc, chữ nghĩa chững chạc hơn tuổi. Thầy dạy toán cũng tiếc không kém, vì cô có tư duy logic và nhạy bén.

Đến khi đăng ký thi, đội tuyển Toán thiếu người. Linh nhìn danh sách, nhìn thầy giáo, rồi lặng lẽ nói:

-Thôi, em thi Toán cho đủ đội hình.

Một quyết định rất nhẹ nhàng, nhưng cũng rất… Ngọc Linh: luôn đặt tập thể lên trước mình.

Tốt nghiệp phổ thông, cô thi vào Trường Đại học Kiến trúc TP. Hồ Chí Minh – ngôi trường mà thời thập niên 80 được xem là “cửa hẹp” của bao giấc mơ. Mỗi tỉnh như Hậu Giang chỉ đậu một người, Tiền Giang cũng chỉ một. Có người thi bảy lần mới đậu. Thi vào Kiến trúc khi ấy không chỉ cần học giỏi mà còn cần năng khiếu vẽ, óc sáng tạo và một bản lĩnh bền bỉ.

Ngày nhận tin trúng tuyển, cả xóm rộn ràng như có hội. Người ta bảo: “Con bé Linh giỏi thiệt!” Còn mấy đứa bạn thuở nhỏ xúm xít:

-Bông hoa “cẩm tú cầu” của trường mình mà!

Linh chỉ cười. Cô biết phía trước là một hành trình dài.

Những năm sinh viên ở Sài Gòn là những năm vất vả nhưng đầy ắp đam mê. Linh học say mê như thể sợ thời gian trôi mất. Cô yêu từng bản vẽ, từng mô hình, từng giờ thực hành thức trắng đêm. Bàn tay cô khéo léo, từ nét bút chì đến cách phối màu, từ bố cục không gian đến nghệ thuật sắp đặt, mọi thứ đều hài hòa, tinh tế.

Ra trường, Linh về làm ở Sở Xây dựng một tỉnh. Thời gian đầu, cô chỉ là một chuyên viên trẻ. Nhưng những bản thiết kế của cô luôn gọn ghẽ, sáng tạo và hiệu quả. Công việc dự án hoàn thành đúng tiến độ, đem lại nguồn lợi không nhỏ cho cơ quan.

Người ta bắt đầu nhắc đến cô như một nhân tố nổi bật.

Hai mươi lăm tuổi, Ngọc Linh được cất nhắc lên trưởng phòng, rồi phó giám đốc. Ở cái tuổi mà nhiều người còn đang loay hoay khởi đầu, cô đã đứng ở một vị trí đáng nể.

Nhưng đời không chỉ có nắng.

Sự thăng tiến quá nhanh của cô khiến không ít người ghen ghét. Những lời xì xào sau lưng bắt đầu lan ra như vệt dầu loang. Họ bảo cô được ưu ái, họ đồn thổi đủ điều để hạ thấp năng lực của cô, để mình được cân nhắc thăng chức.

Ngọc Linh không phải người yếu đuối. Nhưng cô là người nhạy cảm. Những lời đơm đặt ấy như những mũi kim nhỏ, không làm cô ngã ngay, nhưng làm cô đau.

Một chiều tan sở, nhìn những bản vẽ còn dang dở, cô thở dài. Rồi cô quyết định.

Cô bỏ ngang.

Sài Gòn lại đón cô trở về, lần này không phải là cô sinh viên năm nào, mà là một người đàn bà từng trải.

Ngọc Linh lập công ty riêng, chuyên về thiết kế kiến trúc và nội thất. Cô tuyển thêm cộng sự trẻ, những người có nhiệt huyết và sáng tạo. Cô làm giám đốc – một giám đốc vừa quyết đoán, vừa tinh tế.

Công việc làm ăn thuận lợi. Những căn nhà do cô thiết kế luôn có dấu ấn riêng: thoáng đãng, nhiều ánh sáng, có cây xanh và sự hài hòa giữa công năng và thẩm mỹ. Khách hàng tìm đến ngày một nhiều.

Cô mua được một căn nhà ở quận Bình Thạnh. Ngôi nhà do chính tay cô thiết kế: nội thất giản dị mà sang, cây cảnh đặt đúng chỗ, sân vườn nhỏ xinh, từng góc đều mang hơi thở của nghệ thuật.

Ai đến cũng trầm trồ.

Về học hành và công việc, đời Ngọc Linh gần như tròn đầy. Cô làm gì cũng giỏi, quyết định gì cũng đúng. Bạn bè bảo:

-Ngọc Linh vừa đẹp vừa giỏi, làm việc gì cũng có quyết định đúng. Chỉ mỗi việc chọn chồng là sai.

Nghe vậy, cô cười chua chát.

Chồng cô – Nguyễn Lập Hồi -không phải kiến trúc sư như cô. Anh là một kỹ thuật viên, lớn lên trong hoàn cảnh nghèo khó. Mẹ anh làm lẽ, góa bụa, nuôi con trong thiếu thốn. Hồi thường tâm sự về tuổi thơ khổ cực, về những tháng ngày tủi hờn.

Ngọc Linh thương. Cái thương của một người phụ nữ vốn giàu lòng trắc ẩn.

Rồi cô kết hôn.

Nhưng thương không đủ để xây một mái nhà bền vững.

Sau khi cưới, Linh mới nhận ra sự khác biệt quá lớn. Hồi lười biếng, không chí tiến thủ. Anh ta không lo làm ăn, chỉ thích nhậu nhẹt. Mọi việc trong nhà, từ xây sửa, trang trí, chăm cây, bố trí sân vườn, một tay Linh lo hết.

Vậy mà mỗi khi khách đến khen:

-Nhà đẹp quá! Ai thiết kế vậy?

Nguyễn Lập Hồi liền cười, nhận là mình làm.

Linh im lặng. Cô đã quen với sự im lặng ấy.

Khi cô sinh con trai – bé Ngọc Bảo, mọi việc chăm con cũng do cô gánh vác. Từ chọn trường, đưa đón, dạy dỗ, tất cả một mình cô lo. Khi cô muốn cho con học trường tốt, Hồi lại cản, bảo tốn kém, không cần thiết.

Linh nhìn con, nhìn tương lai phía trước, lòng nặng trĩu.

Có những sai lầm có thể sửa. Nhưng cũng có những sai lầm nếu tiếp tục sẽ làm hỏng cả một đời người khác.

Một đêm, khi con đã ngủ, cô ngồi rất lâu trong phòng khách. Sáng hôm sau, cô quyết định ly hôn.

Cô bán căn nhà ở Bình Thạnh, chia đôi. Rồi dắt con về quận 7 mua nhà mới. Lại bắt đầu từ đầu.

Cô làm lụng chăm chỉ hơn, vừa điều hành công ty, vừa nuôi con ăn học. Ngọc Bảo thông minh, học giỏi, nối nghiệp mẹ theo ngành Kiến trúc. Linh dành dụm, cho con sang Anh quốc du học.

Ngày tiễn con ra sân bay, cô chỉ nói:

-Con cứ bay đi. Mẹ ở đây, ổn.

Sau này, Ngọc Bảo về làm việc tại Hà Nội, trưởng thành, chững chạc. Mỗi lần gọi điện, giọng con trai ấm áp:

– Nhờ mẹ hết đó.

Một lần cà phê với bạn, Linh cười nhẹ:

– Nếu còn sống chung với ổng, chắc Ngọc Bảo chỉ có nước đi học lớp tình thương thôi.

Câu nói nghe như đùa, nhưng ẩn sau đó là cả một quãng đời gồng gánh.

Giờ đây, Ngọc Linh đã nghỉ hưu. Công ty giao lại cho cộng sự thân tín. Cô sống an nhàn trong căn nhà đầy nắng ở quận 7.

Sáng sớm, cô tưới cây, nghe tiếng chim. Khi có cảm hứng, cô vẽ tranh. Những bức tranh phong cảnh, những khoảng không gian nội thất mơ mộng, những đóa hoa nhài trắng tinh khiết.

Thỉnh thoảng, cô gặp bạn bè, ngồi cà phê hàn huyên. Có hôm cô đi chùa, thắp nén nhang, lòng nhẹ như mây.

Người ta bảo cô trẻ hơn tuổi rất nhiều. Có lẽ vì tâm thế đã khác: không còn gồng mình chứng tỏ, không còn chịu đựng trong im lặng, không còn phải sống cạnh người không phù hợp.

Một chiều, đứng trước hiên nhà, nhìn nắng rơi trên giàn hoa giấy, cô chợt nhớ lại bạn bè từng gọi ngày xưa:

-“Bông cẩm tú cầu”

Nhưng có lẽ như cô dì của nàng bảo nàng là “bông hoa nhài…thì đúng hơn”!

Hoa nhài không rực rỡ như hoa hồng, không kiêu sa như lan, hương thơm của nó bền bỉ và thanh khiết nhưng đặt nhầm chỗ. Nhưng thôi dẫu có bước một bước sai lầm nhưng biết dừng lại đúng lúc và rẽ lối để đi tiếp phần còn lại của cuộc đời.

Ngọc Linh mỉm cười.

Cô đã đi qua đủ gió đời, đủ nắng mưa, đủ những lần chọn đúng và một lần chọn sai. Nhưng sau tất cả, cô vẫn là chính mình: một người phụ nữ tài năng, tự trọng, biết đứng dậy và biết buông bỏ khi cần.

Bông hoa năm ấy, giữa miền Hậu Giang, giờ vẫn tỏa hương – theo cách riêng của mình.

Saigon, ngày 11/02/20226

Hoàng Thị Bích Hà

Tranh của Lâm Đức Mạnh