TIẾT TRÙNG CỮU

Ngày đăng: 1/10/2015 06:27:47 Chiều/ ý kiến phản hồi (6)

Lễ Ông Bà ngày xưa của ta

Sau Tết Trung Thu là Tết Trùng Cữu, chữ Tết do chữ Tiết đọc trại ra mà thành. TIẾT 節 là Thời Tiết 時節 chỉ Khí hậu có liên quan đến mùa màng. TIẾT cũng có nghiã là ngày Lễ Tết trong năm. Một năm có mấy cái Tết lớn. Nguyên Đán là cái

Tết lớn nhất mở đầu cho một năm nằm trong tháng Giêng, Thanh Minh là Tết nằm trong tháng 3, Đoan Ngọ là Tết của tháng 5, Tháng 8 thì có Tết Trung Thu và Tháng 9 thì ta có Tết Trùng Cữu.

Trùng Cữu, Trùng là Trùng lắp, là lặp lại. Cữu là số 9. Nên Trùng Cữu 重九 là 2 số 9 được lặp lại, tức là ngày mùng 9 tháng 9 Âm lịch. Theo Kinh Dịch thì số 9 thuộc Dương, nên Trùng Cữu còn được gọi là Trùng Dương 重陽. Đây là cái Lễ tiết cuối cùng sau mùa thu hoạch, rồi trời sẽ trở lạnh để vào đông cho đến Tiết Đông Chí về, sẽ lại chuẩn bị để đón mừng năm mới !

0 H1nam moiH1

0 H2 nam moiH2
Ngoài việc được gọi là Tiết Trùng Dương 重陽節 ra, Trùng Cữu còn được gọi là Tiết Đạp Thu 踏秋節, có nghĩa là Đạp lên lá vàng khô của mùa Thu, tức là Đi dạo chơi trong mùa Thu trước khi trời trở lạnh. Trong dân gian xưa còn gọi ngày này là Ngày Của Người Già : LÃO NHÂN TIẾT 老人節 hoặc KÍNH LÃO TIẾT 敬老節. Có thể là do sau khi mùa màng được thu hoạch vào mùa Thu, con cháu có nhiều món ngon vật quý để dâng hiến cho Ông Bà, hoặc đã có tiền để chăm lo săn sóc đến đời sống của Ông Bà hơn. Khi ông bà cha mẹ già đã quá cố, thì con cháu cũng nhân dịp Đạp Thu mà kéo nhau lên núi để Tảo Mộ  ( Ở những nơi có đồi núi thì người chết được chôn cất ở trên cao, vùng đồng bằng để trồng trọt canh tác. Cho nên ta thấy Cụ Nguyễn Du tả cảnh Tảo mộ của Tiết Thanh Minh là : ” Ngổn ngang gò đống kéo lên, Thoi vàng hồ rắc tro tiền giấy bay, là thế ! ). Vì vậy, mà Tiết Trùng Cữu còn được gọi là Tiết ĐĂNG CAO 登高節. Ngoài ra, Tiết Trùng Cữu cón được gọi là Tiết THÙ DU 茱萸節, Tiết CÚC HOA 菊花節….

             Cây lá và trái Thù Du  ( trái cherry ở Mỹ )THÙ DU là loại cây ăn trái được thu hoạch vào khoảng cuối tháng 6. Cây lá có tính sát trùng tiêu độc, ngừa phong đón gió, nên trong ngày Lễ Trùng Cữu dân gian hay bẻ một nhánh lá nhỏ giắt bên mình để ” trừ tà “, để được bình an khoẻ mạnh nên ngày lễ nầy còn được gọi là Tiết Thù Du là vì thế.

0 H3 thu du la vi theH3

0 H4 thudulavitheH4 Hoa Cúc và tục lệ uống rượu Cúc trong ngày Trùng Cữu

Trong bài thơ ” Bốn mùa ăn chơi ” của người xưa thì câu thứ 3 là ” Thu ẩm Hoàng Hoa tữu “. Hoàng Hoa tức là Hoa Cúc đó, loại hoa có màu vàng và nở vào mùa thu, nên được dùng để ủ rượu uống cho ấm vào những ngày cuối thu lạnh lẽo nầy, để ngừa cảm cúm, như ta chích ” flu shot ” vào mùa nầy ở Mỹ vậy ! Nên Tiết Trùng Cữu còn được gọi là Tiết Cúc Hoa là vì  thế !

Theo truyền thuyết thì …

Vào thời Nam Bắc Triều, người của Nam Triều là Ngô Quân Chi thuộc nước Lương, ghi trong ” Tục Tề Hài Ký ” rằng :

Đời Đông Hán, ở huyện Nhữ Nam có một người tên là Hoàn Cảnh, cha mẹ đều chết vì bệnh ôn dịch ở cuối thu, nên anh ta quyết định lên núi tầm sư học đạo để trừ ôn dịch ôn thần. Đạo nhân Phí Trường Phòng dạy cho phép tiên dưỡng sinh và y học. Một năm, sau Trung Thu, đạo nhân gọi Hoàn Cảnh đến mà bảo rằng : mùng 9 tháng 9 năm nay, ôn thần lại đến gieo rắc bệnh dịch, con hãy về quê mà cứu nhân độ thế. Nói đoạn bèn trao cho anh ta một cây Thanh Long Kiếm, một bao lá Thù Du và một bình Rượu Cúc, căn dặn mọi người phải lên cao mà tránh nạn.

Đến hôm mùng 9 tháng 9, Hoàn Cảnh gọi hết bà con lối xóm cùng đăng cao lên núi, giắt cho mỗi người một lá Thù Du và uống một ly rượu Cúc, rồi đơn thân độc mã đứng chặn ở sườn núi, chiến đấu và tiêu diệt ôn thần. Từ đó về sau không ai còn bị chết về bịnh dịch nữa, và cũng từ đó về sau mới có tục Đăng Cao, cài lá Thù Du lên áo và uống rượu Cúc trong ngày Tiết Trùng Cữu cho đến hiện nay.

0 H5 chodenhiennayH5

0 H6chodenhiennayH6

   Trùng Cữu xưa          Trùng Cữu nay

Trong văn học, nhất là trong Đường Thi, ngày Trùng Cữu luôn luôn được nhắc đến một cách thân thiết gần gũi qua các thi nhân nổi tiếng như Lưu Trường Khanh với …

九日登李明府北樓 CỮU NHẬT ĐĂNG LÝ MINH PHỦ BẮC LÂU

九月登高望,          Cữu nguyệt đăng cao vọng,

蒼蒼遠樹低。          Thương thương viễn thọ đê.

人煙湖草裡,          Nhân yên hồ thảo lý,

山翠現樓西。          Sơn thuý hiện lầu tê. ( tây )

劉長卿                        Lưu Trường Khanh

Diễn nôm :

NGÀY CHÍN LÊN BẮC LÂU CỦA LÝ MINH PHỦ

Tháng chín lên cao ngắm,

Xanh xanh cây cỏ xa.

Hồ mờ sương người vắng,

Lầu tây núi biếc nhòa !

Đỗ Chiêu Đức diễn nôm

 

Còn Thi tiên Lý Bạch với …九月十日即事

CỮU NGUYỆT THẬP NHẬT TỨC SỰ

昨日登高罷,           Tạc nhật đăng cao bãi

今朝再舉觴。           Kim triêu tái cử trường.

菊花何太苦,           Cúc hoa hà thái khổ,

遭此兩重陽。           Tao thử lưỡng Trùng Dương .                      李白                                       Lý Bạch

Chú Thích :

Mùng 9 tháng 9 gọi là Tiết Trùng Dương, hái hoa cúc, uống rượu cúc, nhưng…

Mùng 10 tháng 9 gọi là Tiểu Trùng Dương, lại hái hoa cúc, lại uống rượu cúc.

Chỉ trong hai ngày, hoa cúc BỊ HÁI, BỊ VÙI DẬP đến 2 lần. Lý Bạch ví thân phận đi đày của mình giống như là hoa cúc liên tiếp bị vùi dập vậy, nên mới hạ 2 câu cuối là : ” Cúc hoa hà thái khổ, Tao thử lưỡng Trùng Dương “. Có nghĩa : Hoa Cúc sao mà lại khổ thế, phải gặp cái nạn của 2 lễ Trùng Dương nầy !

KHỔ 苦 là Khổ sở, Cực khổ. KHỔ cũng có nghĩa là ĐẮNG nữa ! Tân là Cay, nên Tân Khổ là Cay Đắng, Đắng Cay!

Diễn nôm :

Chuyện của ngày mười tháng chín

Hôm qua sau leo núi,

Sáng nay lại nâng ly.

Hoa Cúc sao mà khổ,

Trùng Dương đến nhị kỳ !

Đỗ Chiêu Đức diễn nôm

0 H7chieuducdiennomH7

0 H8chieuducdiennomH8

 

Nhưng nổi tiếng và tiêu biểu nhất cho lễ Trùng Cữu là bài thơ của Thi Phật Vương Duy….

CỮU NGUYỆT CỮU NHẬT ỨC SƠN ĐÔNG HUYNH ĐỆ

0 H9huongvikhachH9

Đôc tại dị hương vi dị khách,

Mỗi phùng giai tiết bội tư thân.

Diêu tri Huynh đệ đăng cao xứ,

Thiên tháp thù du thiểu nhất nhân !

Vương Duy

Chú Thích :

Khi làm bài thơ nầy Vương Duy chỉ mới 17 tuổi, đang xa nhà đến Trường An để mưu cầu công danh. Nhà ông ở Bồ Châu, phía đông của núi Hoa Sơn, nên mới đề tựa là ” Ức Sơn Đông Huynh Đệ “. Bài thơ nổi tiếng với 2 câu đầu mà không có người du tử nào không trầm trồ với 2 từ ” dị hương, dị khách “.

Nghĩa bài thơ :

Mùng chín tháng chín nhớ anh em ở phía đông núi.

Ta một mình ở nơi đất lạ làm người khách lạ, nên mỗĩ lần gặp Lễ Tết là lại nhớ người thân thêm bội phần. Ta biết rằng ở nơi xa xôi kia, anh em ta đang đăng cao trong ngày lễ nầy, và mỗi người đều có giắt một lá Thù Du lên áo, chỉ thiếu có một người không được giắt là ta mà thôi !

Diễn nôm :

Xứ lạ quê người làm khách lạ,

Mỗi lần lễ tết nhớ khôn nguôi.

Anh em mùng chín đăng cao đó,

Đều giắt thù du thiếu một người !

Lục bát  :

Đơn thân xứ lạ quê người,

Mỗi khi lễ tiết ngậm ngùi nhớ nhau.

Quê xa huynh đệ đăng cao,

Thù du giắt áo nghẹn ngào riêng ta !

0 H10rientaH10

0 H11riengtaH11

Đỗ Chiêu Đức biên khảo.

 

0

Có 6 bình luận về TIẾT TRÙNG CỮU

  1. Nguyễn Văn Lần nói:

    Cám ơn nhà văn Đỗ Chiêu Đức đã mở rộng tầm nhìn cho bọn tui. Nhờ vậy, tui biết thêm nhiều cái Tết :Tiết Nguyên Đán, Tiết Thượng Ngươn, tiết Thanh Minh, tiết Đoan Ngọ, tiết Trung Ngươn, tiết Trung Thu, tiết Trùng Cữu, tiết Hạ Ngươn,  tui nghe nói ở 1 số địa phương miền Bắc còn mừng tiết Song Thập nữa. Riêng cánh tụi tui thì có Tết Nhà Giáo, nơi tui ở có ăn Tết Khmer nữa, đôi khi có ăn Tết Tây. Như vậy, mới thấy dân mình đã thiệt, 1 năm ăn thật nhiều cái Tết !

    0
  2. Lê Liên nói:

    Một bài viết hay ! Giúp ta mở rộng kiến thi ! Cảm ơn tác giả rất nhiều !

    Kính chúc ông khỏe mạnh, có nhiều biên khảo hơn nữa!

    Trân trọng,

    Lê Liên

     

    0
  3. Hoành Châu nói:

    Kính Thầy  Đỗ Chiêu Đức  ,
    Bài viết cho độc  giả hôm nay nhiều tập tục  xa xưa , nào là là chuyện hái hoa cúc , uống rượu cúc , giắt thù du , đăng cao tảo mộ ,,,Hay lắm  đó Thầy    .Hoành Châu xin  góp nhặt chút ít , Thầy nhé :
    ,,,,,,Diễn nôm
    **
    Mong  ngày  Trùng  Cữu  được  đăng  cao
    Nhớ  bạn ,,, khách  xa  muốn  dự  vào
    Trên  áo ,,, thù  du  ai   cũng  giắt
    Trống  vai  ,  ta chẳng  giống  ai  nào  !!
    Lục  bát
    **
    Nhớ  bạn  ,,,khách  lạ  nơi  nao
    Mong  Tết  Trùng   Cữu   đăng  cao   vui   vầy
    Thù  du   ai   cũng  giắt  vai
    Ta :  lướt  mây   gió   vai   gầy  trống  trơn   !!
    **
    Hoành Châu  (Gia đình  C )
    (2/10/2012 )

     

    0
  4. Hoành Châu nói:

    Thầy   ơi , Hình   6 là    ảnh  người  dân  khu vực   đang    thực    hiện  tục    Đăng   cao  trên cây  cầu   vắt    ngang    qua    núi  trong    ngày     mồng    9   tháng   9 âm   lịch  , ảnh    này ngoạn mục    nhưng đi   khó  quá , Hoành Châu   không   dám  đi   đường    dây   tử   thần    này    rồi   !! Ảnh   được chụp   ở   đâu  vậy       Thầy  ? Phải  ở  Trung  quốc   không  Thầy    ?     Hoành    Châu (Gia    đình   C )

    0
  5. Hoàng Hưng nói:

    Thầy Đồ ơi, hôm nay đi uống cà phê tại tiệm cà phê Việt Nam. Bàn kế có một ông xổ Nho chùm chùm, mình chẳng hiểu gì ráo. Thầy Đồ soạn quyển sách “Xổ Nho” khoảng năm, ba trăm câu. Chắc chắn có nhiều người đón nhận.

    0
  6. Liên Nguyễn nói:

    Cảm ơn tác giả! Bài viết rất bổ ích, cho chúng ta hiểu thêm về các ngày lễ tết truyền thống của dân tộc.

    0

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Các bài viết mới khác